Protokół Obserwacji do Diagnozowania Zaburzeń ze Spektrum Autyzmu (ADOS-2), ang. Autism Diagnostic Observation Schedule (ADOS-2) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Protokół Obserwacji do Diagnozowania Zaburzeń ze Spektrum Autyzmu (ADOS-2) – omówienie
Co mierzy Protokół Obserwacji do Diagnozowania Zaburzeń ze Spektrum Autyzmu (ADOS-2)?
ADOS-2 to standaryzowany protokół obserwacji wspierający diagnozę zaburzeń ze spektrum autyzmu. Podczas zaplanowanych aktywności – zabawy, rozmowy, wspólnego oglądania książki czy zadań – badający stwarza okazje do komunikacji i interakcji społecznych, a następnie koduje zachowania istotne dla diagnozy: kontakt wzrokowy, gesty, wspólne pole uwagi, wyobraźnię, a także ograniczone i powtarzalne zachowania. W połączeniu z wywiadem ADI-R uznaje się go za „złoty standard” diagnozy autyzmu.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
ADOS-2 stosuje się u osób od 12. miesiąca życia do dorosłości, przy różnym poziomie rozwoju mowy – od dzieci niemówiących po dorosłych mówiących płynnie. Badanie prowadzą przeszkoleni psychologowie, psychiatrzy i inni specjaliści w poradniach i zespołach diagnostycznych. Wymaga zestawu materiałów i podręcznika; polską wersję wydała Pracownia Testów Psychologicznych PTP. Protokół nie jest przeznaczony dla niemówiących nastolatków i dorosłych ani dla osób z ciężkimi zaburzeniami wzroku lub ruchu.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badający wybiera jeden z 5 modułów w zależności od wieku i poziomu mowy: moduł dla małych dzieci (12–30 mies.), moduł 1 (brak mowy zdaniowej), moduł 2 (mowa zdaniowa), moduł 3 (płynna mowa – dzieci i młodzież) i moduł 4 (płynna mowa – starsza młodzież i dorośli). Badanie trwa 40–60 minut; zachowania koduje się bezpośrednio po sesji. ADOS-2 mogą stosować wyłącznie przeszkolone osoby.
Protokół Obserwacji do Diagnozowania Zaburzeń ze Spektrum Autyzmu (ADOS-2) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Polską wersję ADOS-2 można nabyć w Pracowni Testów Psychologicznych PTP.
Interpretacja wyników
Wybrane kody sumuje się w algorytmie dla obszarów afektu społecznego (SA) i ograniczonych, powtarzalnych zachowań (RRB). Wynik łączny porównuje się z progami dla danego modułu, co daje klasyfikację: autyzm, spektrum autyzmu lub poza spektrum. Wynik porównawczy (1–10) opisuje nasilenie objawów w porównaniu z dziećmi w tym samym wieku i na tym samym poziomie językowym. Klasyfikacja ADOS-2 nie jest rozpoznaniem – diagnozę stawia zespół na podstawie wywiadu rozwojowego (np. ADI-R), obserwacji i kryteriów ICD-11 lub DSM-5.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Według danych z podręcznika ADOS-2 zrewidowane algorytmy (Gotham i wsp., 2007) odróżniały dzieci z autyzmem od dzieci bez spektrum z czułością i swoistością zwykle powyżej 80%, zależnie od modułu i wieku. Trafność jest niższa u dzieci z niepełnosprawnością intelektualną i u dorosłych.
Publikacja źródłowa: Lord C i wsp., ADOS-2 Manual, WPS 2012; Gotham K i wsp., J Autism Dev Disord 2007.
Podobne skale i kwestionariusze
Diagnozę autyzmu uzupełnia Zrewidowany Wywiad do Diagnozy Autyzmu (ADI-R), przeprowadzany z rodzicem. Do przesiewu u małych dzieci służy Kwestionariusz M-CHAT-R/F, a u starszych – Kwestionariusz Komunikacji Społecznej (SCQ). Nasilenie objawów ocenia się też skalą CARS-2, a cechy autystyczne u dorosłych – kwestionariuszem AQ. Funkcjonowanie sensoryczne opisuje Profil Sensoryczny (Sensory Profile 2).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
