Skala sprawności ECOG (Zubroda), ang. ECOG Performance Status – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala sprawności ECOG (Zubroda) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=pt-2to-Cc28
Co mierzy Skala sprawności ECOG (Zubroda)?
Skala sprawności ECOG (Zubroda, WHO) opisuje ogólną sprawność chorego na nowotwór – zdolność do samodzielnego funkcjonowania, pracy i aktywności fizycznej – w sześciu stopniach, od 0 (pełna aktywność) do 5 (zgon). Jest prostsza od Skali Karnofsky’ego i najczęściej stosowana w onkologii. Opublikowali ją Oken i wsp. (1982) z grupy Eastern Cooperative Oncology Group; podobną skalę wcześniej opisał Zubrod.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę ECOG stosują onkolodzy, hematolodzy, lekarze opieki paliatywnej i pielęgniarki u dorosłych chorych na nowotwory – do kwalifikacji do chemioterapii, immunoterapii i badań klinicznych, oceny rokowania i monitorowania stanu chorego. Ocena trwa chwilę i opiera się na wywiadzie oraz obserwacji. W Polsce stopień sprawności jest jednym z kryteriów kwalifikacji do wielu programów lekowych.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Lekarz ustala stopień na podstawie rozmowy z pacjentem i obserwacji jego aktywności: 0 – pełna aktywność, chory wykonuje wszystkie czynności jak przed chorobą; 1 – ograniczenie dużego wysiłku fizycznego, ale chory chodzi i może wykonywać lekką pracę, np. lekkie prace domowe czy pracę biurową; 2 – chory chodzi i samodzielnie się obsługuje, ale nie może pracować, a poza łóżkiem spędza ponad połowę dnia; 3 – ograniczona samoobsługa, w łóżku lub fotelu ponad połowę dnia; 4 – całkowita niesprawność, chory nie może się samodzielnie obsługiwać i stale przebywa w łóżku lub fotelu; 5 – zgon.
Skala sprawności ECOG (Zubroda) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Niższy stopień oznacza lepszą sprawność. Stopnie 0–1 oznaczają dobrą sprawność i zwykle pozwalają na intensywne leczenie systemowe, stopień 2 wymaga indywidualnej oceny korzyści i ryzyka, a stopnie 3–4 przemawiają przeciwko intensywnej chemioterapii i za leczeniem objawowym, z wyjątkiem nowotworów bardzo wrażliwych na leczenie.
Gorszy stopień sprawności wiąże się z krótszym przeżyciem i gorszą tolerancją leczenia. Lekarze często oceniają sprawność lepiej niż sami pacjenci, dlatego stopnie graniczne (1–2) warto ustalać ostrożnie, pytając o konkretne czynności i czas spędzany w łóżku.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Skala ECOG jest oceną sprawności, a nie testem diagnostycznym, dlatego nie opisuje się jej czułością i swoistością. Ma silną wartość prognostyczną w wielu nowotworach. Zgodność między oceniającymi jest umiarkowana do dobrej. W polskich programach lekowych NFZ kwalifikacja często wymaga stopnia 0–1.
Publikacja źródłowa: Oken MM i wsp., Am J Clin Oncol 1982.
Podobne skale i kwestionariusze
Bardziej szczegółową ocenę sprawności zapewnia Skala Karnofsky’ego (KPS), a u chorych w opiece paliatywnej – skala PPS. Nasilenie objawów ocenia Skala Oceny Objawów Edmonton (ESAS), a jakość życia – Kwestionariusz oceny jakości życia w chorobie nowotworowej (FACT-G). U starszych chorych na nowotwory przydatna jest Całościowa Ocena Geriatryczna (COG).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
