Test 5-krotnego wstawania z krzesła (5xSTS), ang. Five Times Sit to Stand Test (5xSTS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Test 5-krotnego wstawania z krzesła (5xSTS)?
Test 5-krotnego wstawania z krzesła (Five Times Sit to Stand, 5xSTS) mierzy czas, w jakim badany pięć razy wstaje z krzesła i siada bez pomocy rąk. Odzwierciedla siłę i moc mięśni kończyn dolnych oraz kontrolę równowagi podczas zmiany pozycji – umiejętności niezbędne w codziennym funkcjonowaniu. Jest prostym wskaźnikiem sprawności funkcjonalnej i ryzyka upadków.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Test stosuje się u osób starszych, w rehabilitacji neurologicznej (udar mózgu, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane), u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów, POChP i po endoprotezoplastyce. Wchodzi w skład Krótkiej Baterii Testów Sprawności Fizycznej (SPPB). Wymaga jedynie krzesła i stopera, więc sprawdza się w gabinecie, na oddziale i w domu pacjenta. Nie wykonuje się go u osób, które nie mogą bezpiecznie wstać bez pomocy.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Używa się krzesła bez podłokietników o wysokości siedziska ok. 43–46 cm, opartego o ścianę. Pacjent siedzi z rękami skrzyżowanymi na klatce piersiowej, plecami przy oparciu, ze stopami płasko na podłodze. Na polecenie „Start” pięć razy wstaje do pełnego wyprostu i siada tak szybko, jak potrafi, nie używając rąk. Pomiar czasu kończy się, gdy po piątym powtórzeniu pacjent ponownie usiądzie (w niektórych protokołach – gdy wstanie po raz piąty).
Przed pomiarem warto zademonstrować zadanie i pozwolić na jedną próbę. Należy zapisać, którą wersję protokołu zastosowano, ponieważ wpływa to na porównywanie wyników.
Test 5-krotnego wstawania z krzesła (5xSTS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF w języku angielskim: publikacji źródłowych i opisów narzędzia. Nie zawsze zawierają one sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynikiem jest czas (w sekundach) pięciokrotnego wstania z krzesła bez użycia rąk. U osób starszych czas >12 s (Tiedemann i wsp., 2008) lub ≥15 s (Buatois i wsp., 2008) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem upadków. Wartości referencyjne zależą od wieku: dla osób 60–69 lat wynoszą ok. 11 s, 70–79 lat – ok. 12–13 s, 80–89 lat – ok. 14–15 s (Bohannon, 2006).
Jeśli pacjent nie może wykonać testu bez pomocy rąk, odnotowuje się to jako wynik nieprawidłowy.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
5xSTS jest przede wszystkim miarą funkcji kończyn dolnych, a nie testem diagnostycznym. Ma bardzo dobrą rzetelność test–retest. W przewidywaniu upadków jego dokładność jest umiarkowana i zależy od progu oraz populacji – dlatego warto łączyć go z innymi testami równowagi i z wywiadem dotyczącym upadków.
Publikacja źródłowa: Csuka M, McCarty DJ, Am J Med 1985; Bohannon RW, Percept Mot Skills 2006 (normy).
Podobne skale i kwestionariusze
Siłę kończyn dolnych i sprawność funkcjonalną ocenia się też testem 30-sekundowego wstawania z krzesła (30CST), który mierzy liczbę powtórzeń zamiast czasu, oraz Krótką Baterią Testów Sprawności Fizycznej (SPPB), łączącą wstawanie, równowagę i szybkość chodu. Mobilność i ryzyko upadków opisują także test „Wstań i idź” (TUG) i Skala Równowagi Berg.
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
