Fenotyp Kruchości wg Frieda, ang. Fried Frailty Phenotype – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Fenotyp Kruchości wg Frieda – omówienie
Co mierzy Fenotyp Kruchości wg Frieda?
Fenotyp Kruchości wg Frieda to najczęściej stosowana w badaniach definicja zespołu kruchości, czyli stanu obniżonej rezerwy fizjologicznej i zwiększonej podatności na stresory u osób starszych. Obejmuje pięć kryteriów: niezamierzoną utratę masy ciała, poczucie wyczerpania, niską aktywność fizyczną, wolny chód i słabą siłę chwytu. Liczba spełnionych kryteriów pozwala zaliczyć osobę do grupy sprawnych, w stanie przedkruchości lub z zespołem kruchości. Kryteria zaproponowali Fried i wsp. (2001) na podstawie badania Cardiovascular Health Study.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Fenotyp stosuje się u osób w wieku 65 lat i starszych mieszkających w środowisku domowym – w badaniach naukowych, geriatrii, kardiologii, chirurgii i onkologii, przed zabiegami operacyjnymi i przy planowaniu rehabilitacji. Wymaga pomiaru siły chwytu dynamometrem, pomiaru czasu przejścia krótkiego odcinka i kilku pytań, dlatego zajmuje ok. 10 minut. Do szybkiego przesiewu w praktyce częściej stosuje się prostsze narzędzia, np. Skalę FRAIL lub Kliniczną Skalę Kruchości.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Ocenia się pięć kryteriów. Utrata masy ciała: niezamierzona utrata co najmniej 4,5 kg lub ≥5% masy ciała w ostatnim roku. Wyczerpanie: odpowiedź „przez umiarkowaną część czasu (3–4 dni)” lub „przez większość czasu” na jedno z dwóch pytań skali CES-D (np. czy wszystko wymagało wysiłku). Niska aktywność fizyczna: tygodniowy wydatek energetyczny na aktywność w czasie wolnym poniżej 383 kcal u mężczyzn i 270 kcal u kobiet. Wolny chód: czas przejścia 4,57 m (15 stóp) powyżej progu zależnego od płci i wzrostu. Słaba siła chwytu: wynik poniżej progu zależnego od płci i BMI. Każde spełnione kryterium daje 1 pkt.
Fenotyp Kruchości wg Frieda – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Spełnienie 3 lub więcej kryteriów oznacza zespół kruchości, 1–2 kryteriów – stan przedkruchości, a brak kryteriów – osobę sprawną. Kruchość wiąże się z większym ryzykiem upadków, pogorszenia sprawności, hospitalizacji, powikłań pooperacyjnych i zgonu, dlatego jest wskazaniem do Całościowej Oceny Geriatrycznej i interwencji, takich jak trening oporowy, poprawa żywienia i przegląd leków.
Przedkruchość jest stanem potencjalnie odwracalnym, w którym działania zapobiegawcze przynoszą największe korzyści. Progi prędkości chodu i siły chwytu pochodzą z populacji amerykańskiej.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W badaniu Cardiovascular Health Study (Fried i wsp., 2001) osoby spełniające co najmniej 3 kryteria miały w kolejnych latach istotnie wyższe ryzyko upadków, pogorszenia sprawności, hospitalizacji i zgonu niż osoby bez cech kruchości. Fenotyp jest standardem w badaniach, ale wymaga pomiaru siły chwytu i prędkości chodu, a progi pochodzą z populacji amerykańskiej; w praktyce często stosuje się krótsze przesiewy (np. FRAIL, Clinical Frailty Scale).
Publikacja źródłowa: Fried LP i wsp., J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2001.
Podobne skale i kwestionariusze
Do szybkiego przesiewu w kierunku kruchości służy Skala FRAIL, a do oceny opartej na osądzie klinicysty – Kliniczna Skala Kruchości (CFS). Sferę psychiczną i społeczną uwzględniają Skala kruchości Edmonton (EFS) i Wskaźnik Kruchości Groningen (GFI). Sprawność fizyczną dokładniej ocenia Krótka Bateria Testów Sprawności Fizycznej (SPPB), a siłę – pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
