Test Sortowania Kart z Wisconsin (WCST), ang. Wisconsin Card Sorting Test (WCST) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Test Sortowania Kart z Wisconsin (WCST)?
Test Sortowania Kart z Wisconsin (Wisconsin Card Sorting Test, WCST) to klasyczny test neuropsychologiczny oceniający funkcje wykonawcze, zwłaszcza elastyczność poznawczą, tworzenie pojęć abstrakcyjnych i zdolność zmiany strategii na podstawie informacji zwrotnej. Badany dopasowuje karty według zasady, której nie zna i którą musi odkryć, a zasada ta zmienia się bez ostrzeżenia. Test pochodzi z lat 40. XX wieku; standardową wersję opisali Heaton i wsp. (1993).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
WCST stosuje się u dzieci od ok. 6,5 roku życia, młodzieży i dorosłych – w neuropsychologii klinicznej, psychiatrii i neurologii, np. po urazach mózgu, w chorobach neurodegeneracyjnych, schizofrenii czy ADHD, a także w badaniach naukowych. Test przeprowadza psycholog lub neuropsycholog. Polską adaptację wydała Pracownia Testów Psychologicznych PTP; dostępna jest też wersja komputerowa i skrócona (WCST-64).
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Przed badanym leżą cztery karty wzorcowe: jeden czerwony trójkąt, dwie zielone gwiazdy, trzy żółte krzyże i cztery niebieskie koła. Badany otrzymuje talię 128 kart i kolejno przyporządkowuje każdą do jednej z kart wzorcowych, a badający mówi tylko „dobrze” albo „źle”. Zasada (kolor, kształt lub liczba) zmienia się po 10 kolejnych poprawnych dopasowaniach, bez uprzedzenia. Badanie kończy się po zaliczeniu sześciu kategorii lub wyczerpaniu kart i trwa zwykle 20–30 minut.
Test Sortowania Kart z Wisconsin (WCST) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Najważniejsze wskaźniki to liczba ukończonych kategorii, liczba odpowiedzi i błędów perseweracyjnych (trzymanie się poprzedniej zasady mimo informacji, że jest błędna), błędy nieperseweracyjne, liczba prób do ukończenia pierwszej kategorii oraz utrata nastawienia. Wyniki przelicza się według norm dla wieku i wykształcenia na wyniki standardowe i centyle.
Dużo błędów perseweracyjnych wskazuje na sztywność poznawczą i trudność w zmianie strategii, typową m.in. dla zaburzeń funkcji wykonawczych. Test nie wskazuje jednak lokalizacji uszkodzenia, a na wynik wpływają też uwaga, pamięć robocza i motywacja; po pierwszym badaniu efekt uczenia się ogranicza wartość powtórzeń.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
WCST ocenia funkcje wykonawcze (elastyczność poznawczą) i nie rozpoznaje konkretnej choroby. Liczba błędów perseweracyjnych jest czuła na uszkodzenia płatów czołowych, ale metaanaliza Demakisa (2003) wykazała, że test nie jest dla nich swoisty – podobne wyniki obserwuje się przy innych uszkodzeniach mózgu. Wyniki interpretuje się względem norm dla wieku i wykształcenia; polską adaptację wydała Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Publikacja źródłowa: Heaton RK i wsp., WCST Manual, PAR 1993; Jaworowska A, Test Sortowania Kart z Wisconsin, PTP 2002 (wersja polska).
Podobne skale i kwestionariusze
Funkcje wykonawcze oceniają też Test Łączenia Punktów (TMT), Test Stroopa (efekt interferencji) i Test Fluencji Słownej, a funkcjonowanie wykonawcze w codziennych czynnościach – Test Funkcji Wykonawczych w Codziennych Czynnościach (EFPT). Planowanie i organizację materiału wzrokowego mierzy Test Figury Złożonej Reya-Osterrietha (ROCF).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
https://www.youtube.com/watch?v=itzzcV6xUbs
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
