Skala IADL Lawtona, ang. Lawton Instrumental Activities of Daily Living Scale (IADL) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Filmy: Skala IADL Lawtona – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=EnBG1mk0bZM
Co mierzy Skala IADL Lawtona?
Skala Lawtona (IADL) ocenia samodzielność w złożonych (instrumentalnych) czynnościach życia codziennego, niezbędnych do niezależnego życia we własnym domu: korzystaniu z telefonu, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków, pracach domowych, praniu, korzystaniu ze środków transportu, przyjmowaniu leków i gospodarowaniu pieniędzmi. Czynności te wymagają sprawności zarówno fizycznej, jak i poznawczej. Skalę opracowali Lawton i Brody (1969); w Polsce jest stałym elementem Całościowej Oceny Geriatrycznej.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę stosuje się u osób starszych i dorosłych z chorobami przewlekłymi – w geriatrii, podstawowej opiece zdrowotnej, pracy socjalnej, terapii zajęciowej, rehabilitacji i opiece długoterminowej. Pomaga ocenić potrzebę wsparcia w domu, zaplanować opiekę i wypis ze szpitala oraz wychwycić wczesne pogorszenie funkcjonowania, np. w otępieniu. Informacje zbiera się od pacjenta lub opiekuna w krótkiej rozmowie. Skala nie nadaje się do oceny osób w instytucjach opiekuńczych, w których te czynności wykonuje personel.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Skala Lawtona ocenia 8 złożonych czynności: korzystanie z telefonu, zakupy, przygotowywanie posiłków, prace domowe, pranie, korzystanie ze środków transportu, przyjmowanie leków i zarządzanie pieniędzmi. Informacje uzyskuje się od pacjenta lub opiekuna; ocenia się, co osoba rzeczywiście robi. W wersji oryginalnej każda czynność otrzymuje 0 lub 1 pkt (0–8 pkt). W Polsce w całościowej ocenie geriatrycznej często stosuje się wersję z 3 poziomami dla każdej czynności (1 – nie wykonuje, 2 – wymaga pomocy, 3 – wykonuje samodzielnie), z wynikiem 8–24 pkt.
Skala IADL Lawtona – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza większą samodzielność: w wersji 0–8 pkt wynik 8 oznacza pełną niezależność, a w wersji polskiej 24 pkt. Spadek, zwłaszcza w przyjmowaniu leków, zarządzaniu pieniędzmi i korzystaniu z transportu, pojawia się wcześnie w otępieniu i może poprzedzać utratę podstawowych czynności (ADL). Wynik zależy od ról społecznych i nawyków (np. część osób nigdy nie gotowała), dlatego ocenia się zmianę w porównaniu z wcześniejszym funkcjonowaniem danej osoby.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Skala IADL ocenia samodzielność w złożonych czynnościach i nie jest testem diagnostycznym. W pracy Lawtona i Brody (1969) zgodność między oceniającymi była wysoka (ok. 0,85). Pogorszenie w IADL (zwłaszcza w zarządzaniu lekami i finansami) pojawia się wcześnie w otępieniu i pomaga odróżnić łagodne zaburzenia poznawcze od otępienia. Wynik zależy od roli społecznej i płci, dlatego ocenia się tylko czynności, które osoba faktycznie wykonywała.
Publikacja źródłowa: Lawton MP, Brody EM, Gerontologist 1969.
Podobne skale i kwestionariusze
Podstawowe czynności samoobsługi ocenia Skala ADL Katza i bardziej szczegółowa Skala Barthel, a w rehabilitacji – Skala Niezależności Funkcjonalnej (FIM). Złożone czynności i aktywność społeczną po udarze opisują Rozszerzona skala czynności dnia codziennego Nottingham (NEADL) i Indeks Aktywności Frenchay (FAI). U osób z otępieniem stosuje się Skalę Czynności Dnia Codziennego Bayer (B-ADL), a wszystkie te narzędzia są częścią Całościowej Oceny Geriatrycznej (COG).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
