Skala Hoehn i Yahra, ang. Hoehn and Yahr Scale – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Hoehn i Yahra?
Skala Hoehn i Yahra to najczęściej stosowana klasyfikacja stopnia zaawansowania choroby Parkinsona. W wersji oryginalnej wyróżnia pięć stadiów: od objawów jednostronnych (1), przez objawy obustronne bez zaburzeń równowagi (2) i z niestabilnością postawy (3), po ciężką niesprawność (4) i konieczność korzystania z wózka lub pozostawania w łóżku (5). Ocenia głównie objawy ruchowe i stopień niesprawności. Skalę opisali Hoehn i Yahr w 1967 r.; później powstała wersja zmodyfikowana ze stadiami pośrednimi 1,5 i 2,5.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę stosuje się u osób z chorobą Parkinsona i innymi zespołami parkinsonowskimi – w neurologii, rehabilitacji i badaniach klinicznych, w których służy do opisu i doboru badanych grup. Pomaga szybko określić zaawansowanie choroby, zaplanować rehabilitację (np. ćwiczenia równowagi od stadium 3) i porozumiewać się w zespole terapeutycznym. Ocenę wykonuje neurolog w ciągu kilku minut, zaznaczając, czy pacjent był w okresie „on”, czy „off”.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Lekarz przypisuje pacjenta do stadium na podstawie badania neurologicznego, w tym próby pociągnięcia (pull test) oceniającej odruchy postawy. Stadia: 1 – objawy jednostronne; 2 – objawy obustronne bez zaburzeń równowagi; 3 – łagodne lub umiarkowane objawy obustronne z niestabilnością postawy, ale pacjent jest fizycznie niezależny; 4 – ciężka niesprawność, pacjent nadal może stać i chodzić bez pomocy; 5 – pacjent poruszający się na wózku lub leżący, jeśli nie ma pomocy. Wersja zmodyfikowana dodaje stadia 1,5 (objawy jednostronne z zajęciem osiowym) i 2,5 (łagodne objawy obustronne z wyrównaniem w próbie pociągnięcia). Należy zapisać, czy ocenę wykonano w okresie „on” czy „off”.
Skala Hoehn i Yahra – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Stadia 1–2 odpowiadają wczesnej chorobie, stadium 3 – chorobie umiarkowanej, a 4–5 – zaawansowanej. Najważniejszym progiem jest stadium 3: pojawienie się niestabilności postawy wiąże się z ryzykiem upadków i pogorszeniem samodzielności, co jest wskazaniem do rehabilitacji równowagi i oceny bezpieczeństwa w domu. Skala jest prosta i często stosowana do opisu grup w badaniach, ale słabo odzwierciedla objawy pozaruchowe i zmiany w obrębie jednego stadium – do monitorowania leczenia stosuje się MDS-UPDRS.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Skala Hoehn i Yahra opisuje stadium zaawansowania choroby Parkinsona i nie służy do jej rozpoznania. Stadia dobrze korelują z nasileniem objawów ruchowych, niepełnosprawnością i jakością życia, a zgodność między neurologami jest dobra. Raport MDS (Goetz i wsp., 2004) zaleca wersję oryginalną, ponieważ pośrednie stadia 1,5 i 2,5 wersji zmodyfikowanej nie zostały odpowiednio zwalidowane. Skala w niewielkim stopniu odzwierciedla objawy pozaruchowe.
Publikacja źródłowa: Hoehn MM, Yahr MD, Neurology 1967; Goetz CG i wsp., Mov Disord 2004 (raport MDS).
Podobne skale i kwestionariusze
Szczegółową ocenę objawów ruchowych i pozaruchowych daje Skala MDS-UPDRS (wcześniej UPDRS), a samodzielność w czynnościach codziennych – skala Schwaba i Englanda. Jakość życia chorych mierzy kwestionariusz PDQ-39. Równowagę i ryzyko upadku ocenia się Skalą Równowagi Berg, Mini-BESTest i testem „Wstań i idź” (TUG).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
