Skala Oceny Apatii (AES), ang. Apathy Evaluation Scale (AES) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Oceny Apatii (AES)?
Skala Oceny Apatii (AES) mierzy nasilenie apatii, czyli obniżonej motywacji, która przejawia się w zachowaniu (mniej inicjatywy i aktywności), myśleniu (mniej zainteresowań i planów) oraz emocjach (spłycona reakcja na ważne wydarzenia). Zawiera 18 pytań dotyczących ostatnich 4 tygodni. Istnieją trzy równoległe wersje: wypełniana przez klinicystę (AES-C), przez bliską osobę (AES-I) i samoocena (AES-S). Skalę opracowali Marin i wsp. (1991).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
AES stosuje się u dorosłych i osób starszych z chorobami, w których apatia występuje często: otępieniem, chorobą Parkinsona, po udarze i urazie mózgu, a także w depresji i schizofrenii. Korzystają z niej neurolodzy, psychiatrzy, neuropsycholodzy i geriatrzy, w praktyce i badaniach naukowych. Wersja dla klinicysty wymaga przeszkolenia. Samoocena jest mniej wiarygodna u osób z zaburzeniami poznawczymi lub słabym wglądem – wtedy lepiej sprawdza się wersja dla bliskiej osoby.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pytania dotyczą m.in. zainteresowań, inicjatywy, doprowadzania spraw do końca, kontaktów z przyjaciółmi i reakcji na dobre wiadomości. Każde stwierdzenie ocenia się w skali 1–4 – od „zupełnie nie” do „w dużym stopniu” odnosi się do badanego. Większość stwierdzeń jest sformułowana pozytywnie i punktowana odwrotnie, tak aby wyższy wynik oznaczał większą apatię; trzy stwierdzenia sformułowane negatywnie punktuje się wprost. Wersję AES-C przeprowadza się jako wywiad, zaczynając od pytania o zainteresowania i codzienne zajęcia, a klinicysta uwzględnia też obserwację zachowania i reakcji emocjonalnych. Wynik całkowity wynosi 18–72 pkt; badanie trwa ok. 10–20 minut.
Skala Oceny Apatii (AES) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Im wyższy wynik, tym większa apatia. Skala nie ma jednego uniwersalnego progu – w badaniach stosowano różne punkty odcięcia, zależnie od wersji i badanej grupy, dlatego wynik najlepiej porównać z wartościami z walidacji w podobnej populacji. AES służy także do śledzenia zmian, np. w trakcie leczenia.
Apatię należy odróżnić od depresji: osoba apatyczna jest obojętna i bierna, ale zwykle nie zgłasza smutku, poczucia winy ani beznadziejności. Wysoki wynik AES przy niewielkich objawach depresji przemawia za apatią jako odrębnym zespołem. Przed interpretacją trzeba też wykluczyć inne przyczyny, m.in. senność, działania niepożądane leków czy majaczenie.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
AES mierzy nasilenie apatii; istnieją wersje kliniczna (AES-C), dla informatora (AES-I) i samoocena (AES-S). W pracy Marina i wsp. (1991) skala miała wysoką spójność wewnętrzną i rzetelność test–retest oraz odróżniała apatię od depresji. Progi odcięcia różnią się między populacjami (np. w chorobie Parkinsona, otępieniu czy po udarze), dlatego wynik należy interpretować z uwzględnieniem badania walidacyjnego w podobnej grupie.
Publikacja źródłowa: Marin RS i wsp., Psychiatry Res 1991.
Podobne skale i kwestionariusze
Apatię jako jeden z 12 obszarów zaburzeń zachowania w otępieniu ocenia Inwentarz Neuropsychiatryczny (NPI). Do różnicowania z depresją przydatne są Geriatryczna Skala Depresji (GDS) u osób starszych oraz Skala Depresji Hamiltona (HAM-D). W chorobie Parkinsona stosuje się też skalę apatii Lille (LARS) i skalę Starksteina, będącą skróconą wersją AES.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
