Skala UPDRS (ocena choroby Parkinsona), ang. Unified Parkinson’s Disease Rating Scale (UPDRS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala UPDRS (ocena choroby Parkinsona)?
Skala UPDRS (Unified Parkinson’s Disease Rating Scale) to klasyczne narzędzie oceny objawów choroby Parkinsona, opracowane w 1987 r. przez Fahna, Eltona i komitet ekspertów. Składa się z czterech części: I – stan psychiczny, zachowanie i nastrój, II – czynności życia codziennego, III – badanie ruchowe, IV – powikłania leczenia. Wynik łączny wynosi 0–199 pkt. Przez wiele lat była standardem w praktyce i badaniach klinicznych; obecnie zaleca się jej zrewidowaną wersję MDS-UPDRS.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
UPDRS stosuje się u osób z chorobą Parkinsona – w poradniach neurologicznych, ośrodkach zaburzeń ruchowych i badaniach klinicznych, zwłaszcza w długich obserwacjach rozpoczętych przed wprowadzeniem MDS-UPDRS, gdy trzeba zachować porównywalność wyników. Ocenę przeprowadza lekarz na podstawie wywiadu i badania; trwa ona ok. 20–30 minut. W nowych badaniach i w praktyce zaleca się stosowanie MDS-UPDRS.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Część I (4 pozycje) dotyczy funkcji poznawczych, zaburzeń myślenia, depresji i motywacji, a część II (13 pozycji) – codziennych czynności, takich jak mowa, połykanie, pisanie, ubieranie się, higiena, obracanie się w łóżku, chód i upadki. Część III (14 pozycji, łącznie 27 ocen) to badanie ruchowe: mowa, mimika, drżenie, sztywność, stukanie palcami, ruchy rąk i stóp, wstawanie z krzesła, postawa, chód, stabilność postawy i spowolnienie ruchowe. Część IV dotyczy dyskinez, fluktuacji i innych powikłań. Większość pozycji ocenia się w skali 0–4.
Skala UPDRS (ocena choroby Parkinsona) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik łączny wynosi 0–199 pkt, a w części ruchowej 0–108 pkt; wyższy oznacza większe nasilenie objawów. Za minimalną istotną klinicznie zmianę w części III przyjmuje się ok. 2,5–5 pkt. Wyniki porównuje się w czasie oraz między stanami „on” i „off”.
Ponieważ skala słabo ocenia objawy pozaruchowe i zawiera niejasne definicje części pozycji, w nowych badaniach zastąpiono ją MDS-UPDRS; wyników obu skal nie można porównywać bezpośrednio.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
UPDRS mierzy nasilenie objawów choroby Parkinsona i nie służy do jej rozpoznania. Ma dobrą rzetelność, zwłaszcza w części ruchowej; wartości minimalnej istotnej zmiany wyznaczyli Shulman i wsp. (2010). Raport MDS (Goetz i wsp., 2003) wskazał niejasności i słabą ocenę objawów pozaruchowych, co doprowadziło do opracowania MDS-UPDRS, zalecanej obecnie wersji.
Publikacja źródłowa: Fahn S, Elton RL i członkowie Komitetu UPDRS, w: Recent Developments in Parkinson’s Disease, Macmillan 1987; Goetz CG i wsp., Mov Disord 2003 (ocena MDS).
Podobne skale i kwestionariusze
Zrewidowaną, zalecaną obecnie wersją jest Skala MDS-UPDRS, a stadium choroby opisuje Skala Hoehn i Yahra. Funkcje poznawcze ocenia się testem MoCA, a równowagę i ryzyko upadku – Mini-BESTest i Skalą Równowagi Berg. Jakość życia chorych mierzy kwestionariusz PDQ-39.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
