Szybkie Automatyczne Nazywanie (RAN), ang. Rapid Automatized Naming (RAN) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Szybkie Automatyczne Nazywanie (RAN)?
Szybkie Automatyczne Nazywanie (Rapid Automatized Naming, RAN) to zadanie, w którym badany jak najszybciej nazywa na głos serię znanych bodźców – kolorów, obrazków przedmiotów, liter lub cyfr – ułożonych w rzędach. Mierzy szybkość dostępu do nazw w pamięci i automatyzację przetwarzania, czyli umiejętności ściśle związane z płynnością czytania. Paradygmat opracowały Martha Denckla i Rita Rudel w latach 70.; dziś zadania RAN wchodzą w skład wielu baterii testów.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
RAN stosuje się u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, a także u młodzieży i dorosłych – w ocenie ryzyka dysleksji, diagnozie trudności w czytaniu i badaniach neuropsychologicznych. Korzystają z niego psycholodzy, pedagodzy, logopedzi i neuropsycholodzy. U dzieci, które jeszcze nie czytają, stosuje się kolory i obrazki, a u starszych – litery i cyfry. Wolne nazywanie obserwuje się też w ADHD i zaburzeniach językowych.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badany otrzymuje tablicę z 50 bodźcami (zwykle 5 elementów powtórzonych 10 razy w losowej kolejności, w 5 rzędach). Po krótkim sprawdzeniu, czy zna wszystkie nazwy, nazywa je możliwie szybko, od lewej do prawej, rząd po rzędzie. Badający mierzy czas stoperem i zapisuje błędy oraz autokorekty. Każdą kategorię (kolory, obiekty, litery, cyfry) bada się osobno; w wersji naprzemiennej (RAS) bodźce różnych kategorii są przemieszane. Nazwanie jednej tablicy zajmuje zwykle od kilkunastu do kilkudziesięciu sekund.
Szybkie Automatyczne Nazywanie (RAN) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Status praw autorskich narzędzia nie został przez nas potwierdzony – przed skopiowaniem lub udostępnieniem formularza sprawdź warunki u autorów.
Interpretacja wyników
Podstawowym wynikiem jest czas nazywania (w sekundach), porównywany z normami wiekowymi danego testu; liczba błędów ma mniejsze znaczenie. Wolniejsze nazywanie, szczególnie liter i cyfr, wskazuje na podwyższone ryzyko trudności w płynnym czytaniu. Wynik nie jest wskaźnikiem inteligencji.
Według hipotezy podwójnego deficytu (Wolf i Bowers) dzieci, u których współwystępują wolne nazywanie i słaba świadomość fonologiczna, mają zwykle największe trudności w czytaniu. Wynik RAN interpretuje się zawsze razem z oceną czytania, świadomości fonologicznej i mowy.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
RAN nie stawia rozpoznania dysleksji, ale jest jednym z najsilniejszych predyktorów płynności czytania (Norton i Wolf, 2012). Wolne nazywanie, zwłaszcza liter i cyfr, wskazuje na podwyższone ryzyko trudności w czytaniu, a połączenie z oceną świadomości fonologicznej poprawia trafność przewidywania. Zadania szybkiego nazywania wchodzą również w skład polskich baterii do diagnozy dysleksji.
Publikacja źródłowa: Denckla MB, Rudel RG, Neuropsychologia 1976; Norton ES, Wolf M, Annu Rev Psychol 2012.
Podobne skale i kwestionariusze
Świadomość fonologiczną, pamięć fonologiczną i szybkie nazywanie ocenia Kompleksowy Test Przetwarzania Fonologicznego (CTOPP-2), a płynność czytania wyrazów i pseudowyrazów – Test Efektywności Czytania Wyrazów (TOWRE-2). Szybkość przetwarzania i hamowanie, również z użyciem nazywania kolorów, mierzy Test Stroopa (efekt interferencji).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
