Kwestionariusz Przestrzegania Diety Śródziemnomorskiej (MEDAS), ang. Mediterranean Diet Adherence Screener (MEDAS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Przestrzegania Diety Śródziemnomorskiej (MEDAS)?
Kwestionariusz Przestrzegania Diety Śródziemnomorskiej (MEDAS) to krótkie narzędzie do oceny, w jakim stopniu sposób żywienia odpowiada zasadom diety śródziemnomorskiej. Zawiera 14 pytań o spożycie charakterystycznych produktów, takich jak oliwa z oliwek, warzywa, owoce, rośliny strączkowe, ryby, orzechy i wino, oraz o ograniczanie czerwonego mięsa, masła, napojów słodzonych i słodyczy. Wynik 0–14 pkt odzwierciedla stopień przestrzegania diety. Kwestionariusz opracowano na potrzeby hiszpańskiego badania PREDIMED (Schröder i wsp., 2011).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
MEDAS stosuje się u dorosłych – w poradnictwie dietetycznym, profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych, leczeniu otyłości i cukrzycy, programach promocji zdrowia oraz w badaniach naukowych. Pomaga szybko ocenić nawyki żywieniowe, wskazać elementy diety do poprawy i monitorować zmiany. Wypełnienie trwa ok. 5 minut. Ponieważ kwestionariusz odnosi się do produktów typowych dla krajów śródziemnomorskich, w Polsce część pytań (np. o wino czy sos sofrito) wymaga ostrożnej interpretacji.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent odpowiada na 14 pytań, m.in. o to, czy oliwa z oliwek jest głównym tłuszczem kuchennym, ile łyżek oliwy spożywa dziennie, ile porcji warzyw i owoców zjada dziennie, jak często je czerwone mięso, masło, napoje słodzone, rośliny strączkowe, ryby i owoce morza, słodycze i orzechy, czy częściej wybiera białe mięso niż czerwone, ile wina pije w tygodniu i jak często spożywa potrawy z sosem z pomidorów, cebuli i czosnku (sofrito). Za każdą odpowiedź zgodną z kryterium przyznaje się 1 pkt.
Kwestionariusz Przestrzegania Diety Śródziemnomorskiej (MEDAS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik łączny wynosi 0–14 pkt; wyższy oznacza lepsze przestrzeganie diety śródziemnomorskiej. W badaniu PREDIMED wynik ≥9 pkt przyjęto jako dobre przestrzeganie diety, a w części badań stosuje się podział: ≤5 pkt – niskie, 6–9 pkt – umiarkowane, ≥10 pkt – wysokie przestrzeganie. Wyższy wynik wiązał się z korzystniejszym profilem ryzyka sercowo-naczyniowego.
Pytania, za które pacjent nie uzyskał punktu, wskazują konkretne zmiany, które warto wprowadzić w diecie.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
MEDAS mierzy stopień przestrzegania diety śródziemnomorskiej i nie jest testem diagnostycznym. W pracy Schrödera i wsp. (2011) wynik umiarkowanie korelował z oceną diety na podstawie kwestionariusza częstości spożycia i z markerami ryzyka sercowo-naczyniowego.
Publikacja źródłowa: Schröder H i wsp., J Nutr 2011.
Podobne skale i kwestionariusze
Ogólną jakość diety oceniają Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (HEI), Alternatywny Wskaźnik Zdrowego Odżywiania (AHEI) i Wskaźnik Jakości Diety (DQI), a prozapalny potencjał diety – Wskaźnik Zapalny Diety (DII). Pełniejsze dane o spożyciu, potrzebne do obliczenia tych wskaźników, zbiera się Kwestionariuszem Częstotliwości Spożycia Żywności (FFQ).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
