Geriatryczny Wskaźnik Oceny Zdrowia Jamy Ustnej (GOHAI), ang. Geriatric Oral Health Assessment Index (GOHAI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Geriatryczny Wskaźnik Oceny Zdrowia Jamy Ustnej (GOHAI)?
Geriatryczny Wskaźnik Oceny Zdrowia Jamy Ustnej (GOHAI) to kwestionariusz mierzący wpływ stanu jamy ustnej na jakość życia osób starszych. Obejmuje trzy obszary: funkcje fizyczne (jedzenie, mówienie, połykanie), funkcjonowanie psychospołeczne (zadowolenie z wyglądu zębów, unikanie kontaktów, skrępowanie) oraz ból i dyskomfort (np. wrażliwość zębów na ciepło i zimno, przyjmowanie leków przeciwbólowych). Zawiera 12 pytań. Opracowali go Atchison i Dolan (1990).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
GOHAI stosuje się u osób starszych mieszkających w domu i w instytucjach opieki – w stomatologii, geriatrii, pielęgniarstwie, zdrowiu publicznym i badaniach epidemiologicznych. Pomaga ocenić potrzeby leczenia stomatologicznego z perspektywy pacjenta, wskazać osoby wymagające konsultacji i ocenić efekty leczenia, np. wykonania nowych protez. Może być stosowany także u młodszych dorosłych. Wypełnienie trwa kilka minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Kwestionariusz zawiera 12 pytań dotyczących ostatnich 3 miesięcy – m.in. o to, czy pacjent musiał ograniczać rodzaj lub ilość jedzenia z powodu zębów lub protez, miał trudności z gryzieniem lub połykaniem, był niezadowolony z wyglądu zębów, unikał kontaktów z innymi albo odczuwał skrępowanie z powodu stanu jamy ustnej. Odpowiedzi udziela się w skali 1–5 (od „zawsze” do „nigdy”); w pytaniach sformułowanych pozytywnie punktację się odwraca. Wynik łączny wynosi 12–60 pkt.
Geriatryczny Wskaźnik Oceny Zdrowia Jamy Ustnej (GOHAI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza lepszą jakość życia związaną ze zdrowiem jamy ustnej. Często przyjmuje się, że wynik 57–60 pkt oznacza dobrą, 51–56 – umiarkowaną, a ≤50 pkt – złą jakość życia w tym zakresie. Niski wynik wskazuje na potrzebę oceny stomatologicznej i protetycznej, a także oceny odżywienia, ponieważ problemy z gryzieniem i połykaniem sprzyjają niedożywieniu.
Analiza poszczególnych obszarów pokazuje, czy przeważają trudności funkcjonalne, psychospołeczne, czy ból.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
GOHAI ocenia jakość życia zależną od zdrowia jamy ustnej i nie rozpoznaje chorób. W pracy Atchison i Dolan (1990) spójność wewnętrzna wynosiła ok. 0,79, a niższy wynik wiązał się z mniejszą liczbą zębów, noszeniem protez i oceną potrzeby leczenia. Polską wersję stosowali m.in. Rodakowska i wsp. (2014) u seniorów z Białegostoku.
Publikacja źródłowa: Atchison KA, Dolan TA, J Dent Educ 1990; Rodakowska E i wsp., BMC Oral Health 2014 (badanie w Polsce).
Podobne skale i kwestionariusze
Stan jamy ustnej w ocenie pielęgniarskiej opisuje Zrewidowany Przewodnik Oceny Jamy Ustnej (ROAG), a wpływ zdrowia jamy ustnej na jakość życia mierzy też kwestionariusz OHIP-14. Zaburzenia połykania wykrywa Kwestionariusz przesiewowy dysfagii EAT-10, a ryzyko niedożywienia u osób starszych – Skala MNA.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
