Samoocena Zajęciowa (OSA), ang. Occupational Self Assessment (OSA) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Samoocena Zajęciowa (OSA) – omówienie
Co mierzy Samoocena Zajęciowa (OSA)?
Samoocena Zajęciowa (OSA) to narzędzie terapii zajęciowej oparte na Modelu Ludzkiej Aktywności (MOHO) Kielhofnera. Pozwala klientowi ocenić, jak dobrze radzi sobie z codziennymi czynnościami i aktywnościami (kompetencje zajęciowe) oraz jak ważne są one dla niego (wartości). Zawiera 21 stwierdzeń dotyczących m.in. dbania o siebie, obowiązków, pracy, odpoczynku, relacji z innymi i realizacji celów. Wynik pokazuje, co klient chciałby zmienić, i pomaga wspólnie ustalić cele terapii.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
OSA stosuje się u młodzieży i dorosłych z różnymi problemami zdrowotnymi – w terapii zajęciowej w psychiatrii, rehabilitacji neurologicznej i ortopedycznej, geriatrii, opiece środowiskowej i rehabilitacji zawodowej. Wymaga od klienta zdolności do refleksji nad własnym funkcjonowaniem, dlatego u osób z poważnymi zaburzeniami poznawczymi jest mniej przydatna. Dla dzieci opracowano wersję COSA (Child Occupational Self Assessment).
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Klient czyta 21 stwierdzeń o sobie (dotyczących np. dbania o siebie, koncentracji na zadaniach, wykonywania obowiązków czy odpoczynku) i ocenia każde dwukrotnie: najpierw, jak dobrze radzi sobie z daną czynnością (od dużych trudności do bardzo dobrego wykonania), a następnie, jak ważna jest ona dla niego (od „nieważne” do „najważniejsze”); obie oceny mają 4 poziomy. Osobna część zawiera stwierdzenia o otoczeniu – warunkach życia, ludziach i możliwościach. Na koniec klient wybiera kilka obszarów, które chciałby zmienić w pierwszej kolejności, i omawia je z terapeutą.
Samoocena Zajęciowa (OSA) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
OSA nie daje jednego wyniku do porównań między osobami. Najważniejsze jest zestawienie oceny kompetencji z oceną ważności: czynności ocenione jako ważne, a wykonywane z trudnością, są naturalnymi priorytetami terapii. Na tej podstawie klient i terapeuta formułują cele i plan działań.
W wersji 2.2 wyniki można przeliczyć na miary Rascha, co pozwala śledzić zmiany w czasie. Ponowna ocena po terapii pokazuje, czy klient postrzega swoje funkcjonowanie lepiej.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
OSA jest narzędziem terapii zajęciowej do planowania celów i nie ma progów diagnostycznych, dlatego czułość i swoistość nie mają tu zastosowania. Analizy Rascha wykazały, że pozycje tworzą spójną skalę kompetencji i wartości zajęć. Wyniki interpretuje się, porównując ocenę kompetencji z ważnością danej czynności – rozbieżności wskazują priorytety terapii.
Publikacja źródłowa: Baron K, Kielhofner G, Iyenger A, Goldhammer V, Wolenski J, Occupational Self Assessment (OSA) v2.2, MOHO Clearinghouse 2006.
Podobne skale i kwestionariusze
Cele terapii z perspektywy klienta pomagają też ustalić Kanadyjska Miara Wykonywania Zajęć (COPM) i Skala Osiągania Celów (GAS). Motywację do działania w ramach modelu MOHO ocenia Kwestionariusz Wolicjonalny (VQ), a jakość wykonywania codziennych czynności w obserwacji – Ocena Umiejętności Motorycznych i Procesowych (AMPS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
