Ocena Codziennych Aktywności i Ról Społecznych (LIFE-H), ang. Assessment of Life Habits (LIFE-H) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Ocena Codziennych Aktywności i Ról Społecznych (LIFE-H)?
Ocena Codziennych Aktywności i Ról Społecznych (LIFE-H) mierzy uczestnictwo społeczne, czyli to, jak osoba z niepełnosprawnością wykonuje codzienne aktywności i pełni role społeczne w swoim środowisku. Opiera się na kanadyjskim modelu procesu powstawania niepełnosprawności (DCP). Obejmuje 12 kategorii: odżywianie, sprawność fizyczną, dbanie o siebie, komunikację, mieszkanie, przemieszczanie się, obowiązki, relacje międzyludzkie, życie społeczności, edukację, pracę i rekreację. Narzędzie opracowali Fougeyrollas i wsp. (1998).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
LIFE-H stosuje się u dzieci (istnieje wersja dla dzieci w wieku 5–13 lat), młodzieży i dorosłych z niepełnosprawnością – po urazie rdzenia kręgowego, udarze, urazie mózgu, z mózgowym porażeniem dziecięcym, chorobami nerwowo-mięśniowymi czy u osób starszych. Korzystają z niej terapeuci zajęciowi, fizjoterapeuci i badacze – do oceny uczestnictwa, planowania rehabilitacji i oceny jej efektów. Skrócona wersja 3.1 zawiera 77 pozycji.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badany (lub jego bliski) ocenia każdą aktywność lub rolę pod dwoma względami. Pierwszy to poziom wykonania – od wykonywania bez trudności, przez wykonywanie z trudnością, z pomocą technologii wspomagających lub innej osoby, aż po niewykonywanie (albo „nie dotyczy”). Drugi to zadowolenie z wykonania, oceniane w 5-stopniowej skali. Kwestionariusz można wypełnić samodzielnie lub w wywiadzie; wersja skrócona zajmuje ok. 30–60 minut. Kombinację poziomu trudności i rodzaju pomocy przelicza się na punkty, a wynik każdej kategorii – na skalę 0–10.
Ocena Codziennych Aktywności i Ról Społecznych (LIFE-H) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik 10 oznacza pełne uczestnictwo, czyli wykonywanie wszystkich czynności bez trudności i pomocy, a 0 – całkowity brak uczestnictwa w danej kategorii. Wyniki podaje się osobno dla codziennych aktywności, ról społecznych i poszczególnych kategorii, a ocena zadowolenia pokazuje, jak badany postrzega swoje funkcjonowanie.
Niski wynik przy dużym zadowoleniu może oznaczać, że osoba zaakceptowała pomoc innych, a wysoki wynik przy niskim zadowoleniu – że wykonuje czynności kosztem dużego wysiłku. Profil kategorii pomaga ustalić cele rehabilitacji i potrzebne zmiany w otoczeniu, np. dostosowanie mieszkania czy dostęp do transportu.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
LIFE-H mierzy uczestnictwo społeczne (codzienne aktywności i role), a nie rozpoznaje chorób. W badaniach (Noreau i wsp., 2004) skrócona wersja 3.1 wykazała dobrą rzetelność między oceniającymi i test–retest u osób z różnymi niepełnosprawnościami, m.in. po urazie rdzenia kręgowego i z mózgowym porażeniem dziecięcym.
Publikacja źródłowa: Fougeyrollas P i wsp., RIPPH 1998; Noreau L i wsp., Int J Rehabil Res 2004.
Podobne skale i kwestionariusze
Uczestnictwo w społeczeństwie mierzy też Skala Utrecht do Oceny Uczestnictwa (USER-P), a aktywności i role ważne dla pacjenta – Kanadyjska Miara Wykonywania Zajęć (COPM). Utracone i zachowane aktywności pokazuje Sortowanie Kart Aktywności (ACS), a aktywność domową i społeczną po udarze – Indeks Aktywności Frenchay (FAI).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
