Skala Norton, ang. Norton Scale – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Norton?
Skala Norton służy do oceny ryzyka powstania odleżyn. Uwzględnia pięć czynników: stan fizyczny, stan świadomości, aktywność, możliwość poruszania się oraz nietrzymanie moczu i stolca – każdy oceniany w skali 1–4 pkt. Jest to jedna z najstarszych i najprostszych skal ryzyka odleżyn, powszechnie stosowana przez pielęgniarki w polskich szpitalach i zakładach opieki długoterminowej.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę stosuje się u dorosłych pacjentów hospitalizowanych – zwłaszcza osób starszych, unieruchomionych, po zabiegach operacyjnych, z zaburzeniami świadomości lub nietrzymaniem moczu – a także w zakładach opiekuńczo-leczniczych i opiece domowej. Ocenę wykonuje się przy przyjęciu, okresowo w trakcie pobytu i zawsze po zmianie stanu pacjenta. Skala nie uwzględnia odżywienia ani czynników miejscowych, dlatego warto ją łączyć z oceną stanu odżywienia i skóry.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Skala Norton ocenia pięć czynników: stan fizyczny, stan świadomości (psychiczny), aktywność, ruchomość (mobilność) oraz nietrzymanie moczu i/lub stolca. Każdy czynnik punktuje się od 1 (najgorszy stan) do 4 (najlepszy stan).
Wynik łączny mieści się w zakresie 5–20 pkt; ocenę dokumentuje się w karcie pielęgnacyjnej, aby można było śledzić zmiany ryzyka.
Skala Norton – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Im niższy wynik, tym większe ryzyko odleżyn. Najczęściej przyjmuje się, że ≤14 pkt oznacza ryzyko rozwoju odleżyn, a <12 pkt – ryzyko wysokie. Wynik ≤14 pkt powinien skutkować wdrożeniem planu profilaktyki: zmianą pozycji ciała według harmonogramu, materacem przeciwodleżynowym, oceną skóry, odżywienia i nawodnienia.
Skala nie zastępuje oceny klinicznej – pacjent z dobrym wynikiem, ale np. w sedacji czy z czynnikami miejscowymi (ucisk sprzętu medycznego), również może wymagać profilaktyki.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W metaanalizie Pancorbo-Hidalgo i wsp. (J Adv Nurs, 2006) skala Norton przewidywała rozwój odleżyn z czułością ok. 47% i swoistością ok. 62%, czyli umiarkowanie. Dla porównania skala Braden miała w tej analizie czułość ok. 57% i swoistość ok. 68%.
Autorzy zaznaczają, że stosowanie skali (jakiejkolwiek) nie zmniejsza samo w sobie częstości odleżyn – ważne jest, by wynik przekładał się na konkretne działania profilaktyczne.
Publikacja źródłowa: Norton D, McLaren R, Exton-Smith AN, An Investigation of Geriatric Nursing Problems in Hospital, National Corporation for the Care of Old People 1962.
Podobne skale i kwestionariusze
Ryzyko odleżyn ocenia się również Skalą Braden, która uwzględnia dodatkowo odżywienie oraz tarcie i siły ścinające, oraz Skalą Waterlow, obejmującą m.in. wiek, BMI, leki i przebyte zabiegi. Do monitorowania gojenia istniejących odleżyn służy skala PUSH. W polskich szpitalach najczęściej stosuje się skale Norton i Braden; wybór zależy zwykle od procedury obowiązującej na oddziale.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
