Trzydniowy Dzienniczek Żywieniowy, ang. Three-Day Food Record – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Trzydniowy Dzienniczek Żywieniowy?
Trzydniowy Dzienniczek Żywieniowy to metoda oceny sposobu żywienia, w której badany przez trzy dni zapisuje wszystkie spożywane pokarmy i napoje wraz z ich ilością, sposobem przygotowania i porą spożycia. Na tej podstawie oblicza się spożycie energii i składników odżywczych oraz ocenia strukturę posiłków i nawyki żywieniowe. Zapis obejmuje najczęściej dwa dni robocze i jeden dzień weekendowy. Jest to jedna z najczęściej stosowanych metod w poradnictwie dietetycznym.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Dzienniczek stosuje się u dzieci (wypełniają go wtedy rodzice) i dorosłych – w poradnictwie dietetycznym, leczeniu otyłości, cukrzycy, alergii pokarmowych i chorób przewodu pokarmowego, w opiece nad sportowcami oraz w badaniach naukowych. Wymaga od badanego zaangażowania i umiejętności pisania, dlatego jest mniej przydatny u osób starszych z zaburzeniami poznawczymi. Analizę zapisu prowadzi dietetyk.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Dietetyk instruuje badanego, jak prowadzić zapis: na bieżąco, po każdym posiłku, bez zmieniania zwykłego sposobu jedzenia. Należy notować porę posiłku, nazwę produktu lub potrawy, jej rodzaj i markę, sposób przygotowania, ilość (w gramach, miarach domowych lub na podstawie zdjęć porcji z albumu fotografii produktów i potraw) oraz napoje, przekąski, dodatki (np. tłuszcz, cukier) i suplementy. Po zakończeniu zapisu dietetyk omawia go z badanym, uzupełnia braki i wprowadza dane do programu dietetycznego, który oblicza wartość odżywczą na podstawie tabel składu żywności.
Trzydniowy Dzienniczek Żywieniowy – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynikiem jest średnie dzienne spożycie energii, makro- i mikroskładników oraz grup produktów. Porównuje się je z normami żywienia dla populacji Polski (NIZP PZH-PIB), odpowiednimi dla płci, wieku i aktywności fizycznej, a także ocenia liczbę i porę posiłków oraz jakość wyborów żywieniowych.
Wyniki interpretuje się ostrożnie: badani często zaniżają spożycie, zwłaszcza słodyczy, przekąsek i alkoholu, a samo prowadzenie zapisu może zmieniać sposób jedzenia. Trzy dni dobrze opisują średnie spożycie w grupie, ale u pojedynczej osoby – szczególnie w przypadku składników spożywanych nieregularnie, np. witaminy A czy D – dają tylko przybliżony obraz.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Dzienniczek żywieniowy jest metodą oceny spożycia, a nie testem diagnostycznym, dlatego ocenia się jego trafność względem biomarkerów. W porównaniach z metodą podwójnie znakowanej wody zapisy zaniżają spożycie energii średnio o ok. 10–20%, częściej u osób z otyłością. Trzy dni (2 robocze i 1 weekendowy) wystarczają do oceny średniego spożycia grupy, ale u pojedynczej osoby są tylko przybliżeniem.
Publikacja źródłowa: Ortega RM, Pérez-Rodrigo C, López-Sobaler AM, Nutr Hosp 2015 (przegląd metod); Szponar L, Wolnicka K, Rychlik E, Album fotografii produktów i potraw, IŻŻ 2000.
Podobne skale i kwestionariusze
Krótszą metodą oceny spożycia jest Wywiad żywieniowy 24-godzinny (24h recall), a zwyczajowe spożycie w dłuższym okresie opisuje Kwestionariusz Częstotliwości Spożycia Żywności (FFQ). Jakość diety na podstawie zapisu można ocenić Wskaźnikiem Zdrowego Odżywiania (HEI), a ryzyko niedożywienia u osób starszych – Skalą MNA.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
