Kategorie lokomocji funkcjonalnej (FAC), ang. Functional Ambulation Category (FAC) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzą Kategorie lokomocji funkcjonalnej (FAC)?
Kategorie lokomocji funkcjonalnej (FAC) to prosta skala opisująca, w jakim stopniu pacjent potrzebuje pomocy innej osoby podczas chodzenia. Obejmuje 6 kategorii (0–5): od braku możliwości chodzenia lub chodu z pomocą dwóch osób, przez chód z pomocą jednej osoby i pod nadzorem, po chód samodzielny – najpierw tylko po płaskim terenie, a w kategorii 5 także po schodach i nierównym podłożu. Skala opisuje rodzaj potrzebnej pomocy, a nie szybkość czy jakość chodu. Opracowali ją Holden i wsp. (1984).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FAC stosuje się u dorosłych po udarze mózgu, urazach rdzenia kręgowego i mózgu, w stwardnieniu rozsianym, chorobie Parkinsona oraz u osób starszych – w rehabilitacji neurologicznej i geriatrycznej, na oddziałach szpitalnych i w opiece długoterminowej. Ocenę wykonuje fizjoterapeuta lub inny członek zespołu w ciągu kilku minut, bez sprzętu. Skala dobrze opisuje postępy w nauce chodzenia i pomaga zaplanować wypis do domu.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Fizjoterapeuta obserwuje chód pacjenta (może on używać pomocy, np. laski czy balkonika) i przypisuje go do jednej z 6 kategorii: 0 – chód niefunkcjonalny (pacjent nie chodzi lub potrzebuje pomocy dwóch osób), 1 – zależny, poziom II (stała pomoc jednej osoby podtrzymującej ciężar ciała i równowagę), 2 – zależny, poziom I (pomoc jednej osoby w postaci lekkiego lub okresowego dotyku), 3 – zależny od nadzoru (asekuracja słowna lub obecność bez dotyku), 4 – niezależny na płaskim terenie (potrzebuje pomocy na schodach, pochyłościach, nierównym podłożu), 5 – całkowicie niezależny. Ocena trwa kilka minut.
Kategorie lokomocji funkcjonalnej (FAC) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Kategoria 4–5 oznacza samodzielny chód co najmniej po płaskim terenie, a kategoria 3 i niższa – potrzebę nadzoru lub pomocy innej osoby. FAC dobrze opisuje postępy w rehabilitacji po udarze i pomaga planować wypis (np. potrzebę opiekuna, przystosowania mieszkania). Ponieważ skala ma tylko 6 poziomów, nie wychwytuje zmian szybkości i wytrzymałości chodu – do tego służą testy 10MWT i 6MWT.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FAC opisuje stopień samodzielności chodu i nie jest testem diagnostycznym. Mehrholz i wsp. (2007) wykazali u osób po udarze bardzo dobrą rzetelność test–retest i między badającymi (kappa ok. 0,9) oraz dobrą trafność względem prędkości i dystansu chodu.
Publikacja źródłowa: Holden MK, Gill KM, Magliozzi MR, Nathan J, Piehl-Baker L, Phys Ther 1984; Mehrholz J i wsp., Arch Phys Med Rehabil 2007.
Podobne skale i kwestionariusze
Szybkość chodu mierzy Test 10-metrowego chodu (10MWT), a wytrzymałość – Test 6-minutowego marszu (6MWT). Mobilność i ryzyko upadku ocenia test „Wstań i idź” (TUG), a jakość chodu w zmiennych warunkach – Dynamiczny Wskaźnik Chodu (DGI). Ogólną mobilność po udarze opisuje Indeks mobilności Rivermead (RMI), a samodzielność w czynnościach codziennych – Skala Barthel.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
