Test „Wstań i idź” (Timed Up and Go, TUG), ang. Timed Up and Go Test (TUG) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Test „Wstań i idź” (Timed Up and Go, TUG) – omówienie
Co mierzy Test „Wstań i idź” (Timed Up and Go, TUG)?
Test „Wstań i idź” z pomiarem czasu (Timed Up and Go, TUG) ocenia mobilność funkcjonalną – połączenie wstawania, chodu, zawracania i siadania. Wynikiem jest czas wykonania zadania w sekundach. Test pośrednio odzwierciedla równowagę, siłę kończyn dolnych i szybkość chodu, dlatego stosuje się go w przesiewie ryzyka upadków i do monitorowania efektów rehabilitacji.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
TUG stosuje się przede wszystkim u osób starszych, a także u pacjentów z chorobą Parkinsona, po udarze mózgu, z chorobą zwyrodnieniową stawów, po endoprotezoplastyce i ze stwardnieniem rozsianym. Badanie trwa około minuty i nie wymaga specjalistycznego sprzętu, więc sprawdza się w gabinecie lekarza rodzinnego, u fizjoterapeuty i na oddziale. Pacjent musi być w stanie wstać i przejść 3 m – może przy tym korzystać ze swojej pomocy do chodzenia.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Potrzebne są krzesło z oparciem i podłokietnikami (wysokość siedziska ok. 46 cm), stoper oraz linia na podłodze w odległości 3 m od krzesła. Pacjent siedzi oparty plecami, w zwykłym obuwiu, z ewentualną pomocą do chodzenia. Na polecenie „Start” wstaje, idzie zwykłym, bezpiecznym tempem do linii, zawraca, wraca i siada. Pomiar czasu rozpoczyna się na słowo „Start” i kończy, gdy pacjent ponownie oprze się plecami o oparcie.
Zwykle wykonuje się jedną próbę zapoznawczą i jedną lub dwie próby pomiarowe. Odnotowuje się też użytą pomoc do chodzenia oraz obserwacje jakościowe. Wersje z zadaniem podwójnym (TUG z liczeniem wstecz lub z niesieniem kubka wody) pomagają ocenić wpływ obciążenia poznawczego i ruchowego.
Test „Wstań i idź” (Timed Up and Go, TUG) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynikiem jest czas w sekundach. U zdrowych, samodzielnych osób starszych wynik wynosi zwykle poniżej 10 s. W przesiewie ryzyka upadków stosuje się najczęściej próg ≥12 s (program STEADI, CDC) lub ≥13,5 s (Shumway-Cook i wsp., 2000). Wynik powyżej 20 s wskazuje na istotne ograniczenie mobilności i zwykle potrzebę pomocy przy poruszaniu się.
Poza czasem warto ocenić jakość wykonania: stabilność przy wstawaniu, długość kroku, zawracanie, potrzebę podparcia. Wynik interpretuje się razem z wywiadem upadków i innymi testami (np. Skala Berg, test 30-sekundowego wstawania).
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy Shumway-Cook i wsp. (Phys Ther, 2000) próg 13,5 s pozwalał odróżnić osoby starsze z upadkami od osób bez upadków z czułością ok. 80% i swoistością ok. 100%, ale w małej grupie badanej. Późniejszy przegląd systematyczny (Barry i wsp., BMC Geriatrics 2014) wykazał, że u osób starszych mieszkających w domu TUG ma ograniczoną zdolność przewidywania upadków i nie powinien być stosowany samodzielnie.
TUG opisali Podsiadlo i Richardson w 1991 r. (J Am Geriatr Soc) jako wersję z pomiarem czasu wcześniejszego testu „Get Up and Go” (Mathias i wsp., 1986). Test ma bardzo dobrą rzetelność test–retest i między badającymi oraz koreluje ze Skalą Berg, szybkością chodu i wskaźnikiem Barthel.
Publikacja źródłowa: Podsiadlo D, Richardson S, J Am Geriatr Soc 1991; Shumway-Cook A, Brauer S, Woollacott M, Phys Ther 2000.
Podobne skale i kwestionariusze
Mobilność i ryzyko upadków ocenia się też Skalą Równowagi Berg (dokładniejszą, ale trwającą ok. 20 minut), Krótką Baterią Testów Sprawności Fizycznej (SPPB), testem 5-krotnego wstawania z krzesła i Testem Tinetti (POMA). Szybkość chodu mierzy test 10-metrowego chodu. TUG jest najprostszy i najszybszy, ale sam nie wystarcza do przewidywania upadków.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
