Oksfordzka skala oceny stawu kolanowego (OKS), ang. Oxford Knee Score (OKS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Oksfordzka skala oceny stawu kolanowego (OKS)?
Oksfordzka skala oceny stawu kolanowego (OKS) to kwestionariusz, w którym pacjent ocenia ból i funkcję kolana w ostatnich 4 tygodniach. Zawiera 12 pytań dotyczących m.in. nasilenia bólu, chodzenia, wchodzenia po schodach, wstawania z krzesła, klękania, robienia zakupów, mycia się i snu. W obecnej punktacji wynik wynosi 0–48 pkt – im wyższy, tym lepszy stan kolana. Skalę opracowali Dawson i wsp. (1998) na Uniwersytecie Oksfordzkim.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
OKS stosuje się u dorosłych z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego, przed endoprotezoplastyką kolana i po niej, a także w ocenie innych zabiegów (np. osteotomii) i leczenia zachowawczego, w tym fizjoterapii. Korzystają z niej ortopedzi, fizjoterapeuci i rejestry endoprotezoplastyki, m.in. w Wielkiej Brytanii. Wypełnienie trwa kilka minut. Dla stawu biodrowego opracowano analogiczną skalę Oxford Hip Score.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent odpowiada na 12 pytań, wybierając jedną z 5 odpowiedzi. W obecnej punktacji każda odpowiedź ma wartość 0–4, gdzie 4 oznacza najlepszy stan (brak bólu lub trudności), a 0 – najgorszy. Pytania dotyczą m.in. zwykłego bólu kolana, trudności z myciem i wycieraniem się, wsiadaniem do samochodu lub korzystaniem z komunikacji, długości spaceru możliwego bez silnego bólu, wstawania z krzesła, utykania, klękania, bólu w nocy, wpływu bólu na pracę, uczucia niestabilności kolana, robienia zakupów i schodzenia po schodach. Wynik to suma punktów (0–48).
Oksfordzka skala oceny stawu kolanowego (OKS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Często stosuje się podział: 0–19 pkt – możliwe ciężkie zmiany zwyrodnieniowe, 20–29 – umiarkowane do ciężkich, 30–39 – łagodne do umiarkowanych, 40–48 – zadowalająca funkcja stawu. Za istotną klinicznie zmianę przyjmuje się ok. 5 pkt.
Wynik pomaga podjąć decyzję o leczeniu operacyjnym i ocenić jego efekty. W starszej punktacji (12–60 pkt) wyższy wynik oznaczał gorszy stan, dlatego trzeba sprawdzić, której wersji użyto.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
OKS mierzy ból i funkcję stawu kolanowego i nie służy do rozpoznania. Ma wysoką spójność wewnętrzną i rzetelność test–retest oraz jest wrażliwy na zmianę po endoprotezoplastyce. Od 2007 r. stosuje się punktację 0–48, w której wyższy wynik oznacza lepszy stan.
Publikacja źródłowa: Dawson J, Fitzpatrick R, Murray D, Carr A, J Bone Joint Surg Br 1998; Murray DW i wsp., J Bone Joint Surg Br 2007.
Podobne skale i kwestionariusze
Objawy i funkcję kolana, także u młodszych pacjentów po urazach, ocenia Kwestionariusz KOOS, a w chorobie zwyrodnieniowej stawów – Kwestionariusz WOMAC. Funkcję całej kończyny dolnej opisuje Skala Funkcjonalna Kończyny Dolnej (LEFS), a analogicznym narzędziem dla barku jest Oksfordzka skala oceny barku (OSS). Natężenie bólu można monitorować Numeryczną Skalą Oceny Bólu (NRS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
