Skala kruchości Edmonton (EFS), ang. Edmonton Frail Scale (EFS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala kruchości Edmonton (EFS) – omówienie
Co mierzy Skala kruchości Edmonton (EFS)?
Skala kruchości Edmonton (EFS) to krótkie narzędzie do oceny zespołu kruchości u osób starszych, obejmujące dziewięć obszarów: funkcje poznawcze (test rysowania zegara), ogólny stan zdrowia, samodzielność w czynnościach złożonych, wsparcie społeczne, stosowanie leków, odżywienie, nastrój, nietrzymanie moczu i sprawność ruchową (test „Wstań i idź”). Wynik wynosi 0–17 pkt – im wyższy, tym większa kruchość. W odróżnieniu od wielu skal uwzględnia sferę psychiczną i społeczną. Skalę opracowali Rolfson i wsp. (2006).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
EFS stosuje się u osób w wieku 65 lat i starszych – na oddziałach szpitalnych, przed zabiegami operacyjnymi (np. kardiochirurgicznymi i ortopedycznymi), w onkologii geriatrycznej, podstawowej opiece zdrowotnej i opiece długoterminowej. Badanie trwa kilka minut i może je przeprowadzić lekarz, pielęgniarka lub fizjoterapeuta bez specjalizacji geriatrycznej. Wynik wskazujący na kruchość powinien prowadzić do Całościowej Oceny Geriatrycznej.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
EFS obejmuje 9 domen i 11 pozycji: funkcje poznawcze (test rysowania zegara, 0–2 pkt), ogólny stan zdrowia (liczba hospitalizacji w ostatnim roku i samoocena zdrowia, po 0–2 pkt), samodzielność (liczba czynności IADL wymagających pomocy, 0–2), wsparcie społeczne (0–2), leki (stosowanie co najmniej 5 leków i zapominanie o ich przyjmowaniu, po 0–1), odżywienie (niezamierzona utrata masy ciała, 0–1), nastrój (0–1), nietrzymanie moczu (0–1) oraz sprawność w teście „Wstań i idź” (do 10 s – 0 pkt, 11–20 s – 1 pkt, powyżej 20 s lub niewykonanie – 2 pkt).
Skala kruchości Edmonton (EFS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Przyjęte przedziały: 0–5 pkt – brak kruchości, 6–7 pkt – osoba zagrożona (wrażliwa), 8–9 pkt – łagodna kruchość, 10–11 pkt – umiarkowana, 12–17 pkt – ciężka kruchość. Wyższy wynik wiąże się z większym ryzykiem powikłań, przedłużonej hospitalizacji i utraty samodzielności, zwłaszcza po zabiegach operacyjnych. Pozycje z najwyższą punktacją wskazują, na czym skupić interwencje (np. przegląd leków, żywienie, wsparcie społeczne).
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy Rolfsona i wsp. (2006) EFS miała dobrą zgodność między oceniającymi (kappa 0,77) i umiarkowanie korelowała z oceną kruchości dokonaną przez geriatrę po całościowej ocenie geriatrycznej (r = 0,64). W kolejnych badaniach, m.in. przed operacjami, wyższy wynik wiązał się z powikłaniami i dłuższą hospitalizacją. EFS jest przesiewem – wynik wskazujący na kruchość warto potwierdzić całościową oceną geriatryczną.
Publikacja źródłowa: Rolfson DB, Majumdar SR, Tsuyuki RT, Tahir A, Rockwood K, Age Ageing 2006.
Podobne skale i kwestionariusze
Kruchość ocenia się też Kliniczną Skalą Kruchości (CFS), krótką Skalą FRAIL, Fenotypem Kruchości wg Frieda i Wskaźnikiem Kruchości Groningen (GFI). Osoby starsze zagrożone pogorszeniem zdrowia wskazuje kwestionariusz VES-13. Elementy EFS można wykonać osobno jako Test rysowania zegara (CDT) i test „Wstań i idź” (TUG), a pełną ocenę daje Całościowa Ocena Geriatryczna (COG).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
