Wzrokowo-Analogowa Skala Nastroju (VAMS), ang. Visual Analogue Mood Scale (VAMS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wzrokowo-Analogowa Skala Nastroju (VAMS)?
Wzrokowo-Analogowa Skala Nastroju (Visual Analogue Mood Scales, VAMS) mierzy aktualny nastrój za pomocą ośmiu pionowych linii z rysunkami twarzy, oceniając osobno strach, splątanie, smutek, złość, energię, zmęczenie, szczęście i napięcie. Każdy stan ocenia się w zakresie 0–100. Skala prawie nie wymaga rozumienia języka, dlatego powstała z myślą o osobach z zaburzeniami mowy. Opracował ją Robert Stern (1997).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
VAMS stosuje się u dorosłych z afazją lub innymi zaburzeniami komunikacji – po udarze, urazie mózgu, w chorobach neurodegeneracyjnych – a także u osób, u których standardowe kwestionariusze są zbyt trudne lub zbyt długie. Korzystają z niej neuropsycholodzy, logopedzi, psychiatrzy i zespoły rehabilitacji neurologicznej, m.in. do przesiewowej oceny nastroju i monitorowania jego zmian. Ocena trwa kilka minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
VAMS składa się z 8 pionowych linii o długości 100 mm. Na górze każdej linii znajduje się rysunek twarzy neutralnej, a na dole – twarzy wyrażającej określony nastrój: strach, splątanie, smutek, złość, energię, zmęczenie, szczęście i napięcie (wraz z jednym słowem). Pacjent zaznacza na każdej linii punkt odpowiadający jego obecnemu nastrojowi. Skala nie wymaga czytania złożonych zdań, dlatego nadaje się dla osób z afazją i zaburzeniami językowymi.
Wzrokowo-Analogowa Skala Nastroju (VAMS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik to odległość w milimetrach od końca neutralnego (0–100) dla każdego nastroju; przelicza się go na wyniki T według norm. Wyższy wynik oznacza silniejsze nasilenie danego stanu emocjonalnego, a wysokie wyniki w skalach smutku, strachu czy napięcia są sygnałem do oceny depresji i lęku. Ponieważ skala mierzy nastrój chwilowy, najlepiej powtarzać ją w kolejnych dniach i obserwować trendy, zamiast opierać się na pojedynczym pomiarze.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
VAMS ocenia aktualny nastrój i nie rozpoznaje depresji ani zaburzeń lękowych. Skale z rysunkami twarzy zostały zaprojektowane dla osób z zaburzeniami języka (np. afazją po udarze) i mają dobrą rzetelność oraz trafność względem innych miar nastroju. Ponieważ ocenia się chwilowy stan, wynik może się szybko zmieniać; podejrzenie depresji wymaga oceny klinicznej.
Publikacja źródłowa: Stern RA, Visual Analog Mood Scales, Psychological Assessment Resources 1997.
Podobne skale i kwestionariusze
Natężenie bólu na podobnej linii ocenia Wizualna Skala Analogowa (VAS). Objawy lęku i depresji u pacjentów somatycznych mierzy Szpitalna Skala Lęku i Depresji (HADS), a nasilenie depresji – Inwentarz Depresji Becka (BDI-II). U osób z otępieniem objawy depresji ocenia Skala Cornell do Oceny Depresji w Otępieniu (CSDD).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.