Skala Pobudzenia i Sedacji Richmond (RASS), ang. Richmond Agitation-Sedation Scale (RASS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Pobudzenia i Sedacji Richmond (RASS) – omówienie
Co mierzy Skala Pobudzenia i Sedacji Richmond (RASS)?
Skala RASS (Richmond Agitation-Sedation Scale) opisuje poziom świadomości pacjenta na kontinuum od pobudzenia do głębokiej sedacji. Ma 10 stopni: od +4 (pacjent agresywny, stwarzający zagrożenie) przez 0 (pacjent przytomny i spokojny) do −5 (brak reakcji na głos i bodziec fizyczny). Służy do określania docelowego poziomu sedacji i dostosowywania dawek leków, a także jest pierwszym krokiem oceny majaczenia metodą CAM-ICU.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
RASS stosuje się u dorosłych pacjentów oddziałów intensywnej terapii, także wentylowanych mechanicznie, oraz na oddziałach pooperacyjnych, w opiece paliatywnej i podczas sedacji proceduralnej. Ocenę wykonują pielęgniarki i lekarze – zwykle kilka razy na dobę, po każdej zmianie dawek leków sedacyjnych i przy zmianie stanu pacjenta. Skala nie nadaje się do oceny pacjentów zwiotczonych farmakologicznie, a u osób z głuchotą lub afazją wymaga ostrożności.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Ocena przebiega w trzech krokach. 1. Obserwacja: jeśli pacjent jest przytomny, niespokojny lub pobudzony, przypisuje się wartość od 0 do +4. 2. Bodziec słowny: jeśli pacjent nie jest przytomny, należy zawołać go po imieniu i poprosić, by otworzył oczy i spojrzał na mówiącego; kontakt wzrokowy utrzymany dłużej niż 10 s to −1, krótszy – −2, ruch lub otwarcie oczu bez kontaktu wzrokowego – −3. 3. Bodziec fizyczny: jeśli pacjent nie reaguje na głos, potrząsa się jego ramieniem lub uciska mostek; reakcja ruchowa to −4, brak jakiejkolwiek reakcji – −5.
Badanie trwa kilkanaście sekund i nie wymaga sprzętu. Wynik zapisuje się w karcie obserwacji razem z docelową wartością RASS ustaloną przez lekarza.
Skala Pobudzenia i Sedacji Richmond (RASS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
+4 – pacjent agresywny, +3 – bardzo pobudzony (usuwa rurki, cewniki), +2 – pobudzony, walczy z respiratorem, +1 – niespokojny, bez agresji, 0 – przytomny i spokojny, −1 – senny, −2 – lekka sedacja, −3 – umiarkowana sedacja, −4 – głęboka sedacja, −5 – brak możliwości wybudzenia.
U większości pacjentów wentylowanych mechanicznie celem jest obecnie lekka sedacja (RASS od 0 do −2), o ile nie ma wskazań do głębszej. Wynik niższy od założonego powinien skłonić do zmniejszenia dawek leków, a wynik dodatni – do poszukania przyczyny pobudzenia (ból, majaczenie, hipoksja, zatrzymanie moczu) przed zwiększeniem sedacji. Przy RASS od −3 do +4 należy ocenić majaczenie (CAM-ICU).
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
RASS nie jest testem diagnostycznym, dlatego klasyczne pojęcia czułości i swoistości mają tu ograniczone zastosowanie – skala nie służy do rozpoznawania majaczenia, lecz do opisu poziomu pobudzenia i sedacji. Ocenia się więc jej rzetelność i trafność: w badaniach walidacyjnych (Sessler i wsp., Am J Respir Crit Care Med 2002; Ely i wsp., JAMA 2003) wykazano bardzo dobrą zgodność między oceniającymi (lekarze, pielęgniarki) oraz dobrą korelację z innymi skalami sedacji.
Skalę RASS opracował zespół Curtisa Sesslera (Virginia Commonwealth University) i opublikował w 2002 r.; walidację w warunkach OIT przedstawili Ely i wsp. w 2003 r. Skala jest rekomendowana w wytycznych dotyczących analgosedacji (m.in. PADIS, Society of Critical Care Medicine 2018) i powszechnie stosowana na polskich oddziałach intensywnej terapii.
Publikacja źródłowa: Sessler CN i wsp., Am J Respir Crit Care Med 2002; Ely EW i wsp., JAMA 2003.
Podobne skale i kwestionariusze
Poziom sedacji na OIT ocenia się również siedmiostopniową Skalą Sedacji i Pobudzenia Rikera (SAS) oraz starszą skalą Ramsaya. Ból u pacjentów, z którymi nie ma kontaktu słownego, ocenia się skalą CPOT lub BPS, a majaczenie – metodą CAM-ICU lub skalą ICDSC. U dzieci odpowiednikiem RASS jest m.in. Skala Stanu Behawioralnego (SBS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
