Wizualna Skala Analogowa (VAS), ang. Visual Analogue Scale (VAS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Wizualna Skala Analogowa (VAS) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=v56B6sG0GEM
Co mierzy Wizualna Skala Analogowa (VAS)?
Wizualna skala analogowa (VAS) służy do samooceny nasilenia bólu. Ma postać odcinka o długości 10 cm, którego końce opisano jako „brak bólu” i „najsilniejszy ból, jaki można sobie wyobrazić”. Pacjent zaznacza na odcinku punkt odpowiadający odczuwanemu bólowi, a badający mierzy odległość od lewego końca. Ten sam format stosuje się także do oceny innych objawów, np. świądu, duszności czy zmęczenia.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
VAS stosuje się u dorosłych i dzieci od ok. 8. roku życia, które rozumieją zasadę zaznaczania natężenia na odcinku – w bólu ostrym, przewlekłym i pooperacyjnym, w reumatologii, fizjoterapii i badaniach klinicznych. Skala jest szybka i wrażliwa na zmiany, dlatego dobrze nadaje się do monitorowania leczenia. U osób starszych, z zaburzeniami poznawczymi, wzroku lub sprawności ręki lepiej sprawdzają się skala numeryczna (NRS), skala słowna (VRS) lub skale obrazkowe, a u pacjentów, z którymi nie ma kontaktu – skale behawioralne.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjentowi pokazuje się poziomy odcinek o długości 10 cm (bez podziałki i cyfr) i prosi o zaznaczenie pionową kreską miejsca, które najlepiej odpowiada natężeniu bólu – teraz lub w określonym okresie, np. w ciągu ostatnich 24 godzin. Przy kolejnych pomiarach należy podawać ten sam okres odniesienia i używać tej samej wersji skali.
Badający mierzy linijką odległość od lewego końca do zaznaczenia i zapisuje wynik w milimetrach (0–100). Kopiowanie lub drukowanie skali może zmienić długość odcinka, dlatego przed użyciem warto sprawdzić, czy ma on dokładnie 10 cm.
Wizualna Skala Analogowa (VAS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik odczytuje się w milimetrach (0–100) lub centymetrach (0–10) od lewego końca odcinka. W ocenie bólu przyjmuje się orientacyjnie: 0–4 mm – brak bólu, 5–44 mm – ból łagodny, 45–74 mm – ból umiarkowany, 75–100 mm – ból silny (Jensen i wsp., 2003).
Ważniejsza od pojedynczego wyniku jest zmiana w czasie. W bólu ostrym zmniejszenie o ok. 13 mm uznaje się za minimalnie istotne klinicznie (Gallagher i wsp., 2001), a w bólu przewlekłym za istotną uznaje się zwykle poprawę o co najmniej 30% w stosunku do wartości wyjściowej (zalecenia IMMPACT). Wynik zawsze interpretuje się razem z badaniem i wpływem bólu na funkcjonowanie.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
VAS nie jest testem diagnostycznym, więc czułość i swoistość nie mają tu zastosowania. Skalę ocenia się pod kątem rzetelności (dobra powtarzalność w krótkich odstępach czasu) i trafności (wysoka korelacja z numeryczną skalą NRS).
Wizualne skale analogowe opisano po raz pierwszy w latach 20. XX wieku (Hayes i Patterson, 1921), a do oceny bólu wprowadzono je w latach 70. (m.in. Huskisson, 1974). Obecnie VAS jest jednym z najczęściej stosowanych narzędzi samooceny bólu w badaniach klinicznych i praktyce, obok skali numerycznej NRS.
Publikacja źródłowa: Hayes MHS, Patterson DG, Psychol Bull 1921; Huskisson EC, Lancet 1974.
Podobne skale i kwestionariusze
Najbliższą alternatywą jest Numeryczna Skala Oceny Bólu (NRS), w której pacjent podaje liczbę od 0 do 10 – jest prostsza i można ją stosować bez kartki, także telefonicznie. Słowna Skala Oceny Bólu (VRS) opiera się na określeniach („brak”, „łagodny”, „umiarkowany”, „silny”) i lepiej sprawdza się u osób starszych. U dzieci stosuje się skalę FPS-R lub skalę Wong-Baker, a wielowymiarowy obraz bólu dają Krótki Inwentarz Bólu (BPI) i Kwestionariusz Bólu McGill.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
