Sortowanie Kart Aktywności (ACS), ang. Activity Card Sort (ACS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Sortowanie Kart Aktywności (ACS)?
Sortowanie Kart Aktywności (ACS) to narzędzie terapii zajęciowej oparte na zestawie kart ze zdjęciami czynności instrumentalnych, społecznych i rekreacyjnych. Pacjent sortuje karty, wskazując, które czynności wykonuje, które ograniczył, a które zarzucił. Pozwala to określić poziom zaangażowania w aktywności i utracone role, co ułatwia ustalenie celów terapii. Narzędzie opracowały Baum i Edwards; drugie wydanie ukazało się w 2008 r.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
ACS stosuje się głównie u dorosłych i osób starszych: po udarze, z chorobą Alzheimera lub łagodnymi zaburzeniami poznawczymi, z chorobą Parkinsona i innymi schorzeniami przewlekłymi. Przydaje się w rehabilitacji ambulatoryjnej i środowiskowej, gdy celem jest powrót do aktywności i udziału społecznego.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
ACS zawiera 89 kart ze zdjęciami osób wykonujących czynności z czterech obszarów: czynności instrumentalne (np. zakupy, gotowanie, opłacanie rachunków), mało wymagające aktywności rekreacyjne (np. czytanie, gry), bardziej wymagające aktywności rekreacyjne (np. sport, prace w ogrodzie) oraz aktywności społeczne (np. odwiedzanie przyjaciół, wolontariat). Istnieją trzy wersje: dla osób przebywających w placówkach, dla osób w okresie zdrowienia i dla osób mieszkających w społeczności. Pacjent przypisuje karty do kategorii, np. „nigdy tego nie robiłem”, „robię teraz”, „robię mniej”, „zrezygnowałem”. Badanie trwa 20–30 minut.
Sortowanie Kart Aktywności (ACS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Najważniejszym wynikiem jest odsetek zachowanych aktywności: liczbę aktywności wykonywanych obecnie dzieli się przez liczbę aktywności wykonywanych wcześniej i mnoży przez 100. Niższy odsetek oznacza większą utratę zaangażowania w codzienne i społeczne aktywności. Oblicza się go łącznie i dla poszczególnych obszarów.
Na koniec pacjent wskazuje kilka najważniejszych dla siebie aktywności, które stają się celami terapii. Narzędzie nie ma progów klinicznych; wyniki porównuje się w czasie. Zdjęcia odzwierciedlają realia amerykańskie, dlatego w Polsce część kart może wymagać dostosowania.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
ACS nie jest testem diagnostycznym – mierzy zaangażowanie w aktywności i ich utratę. W badaniach wykazano dobrą trafność różnicującą: osoby z chorobą Alzheimera, po udarze czy z chorobą Parkinsona zachowywały istotnie mniejszy odsetek wcześniejszych aktywności niż osoby zdrowe, a narzędzie miało dobrą rzetelność test–retest. Istnieją adaptacje kulturowe (m.in. w Izraelu, Hongkongu, Holandii i Australii), ale brak wersji polskiej.
Publikacja źródłowa: Baum CM, Edwards D, Activity Card Sort, AOTA Press 2008 (wyd. 2).
Podobne skale i kwestionariusze
Problemy w wykonywaniu ważnych dla pacjenta zajęć ocenia Kanadyjska Miara Wykonywania Zajęć (COPM), a samoocenę codziennej aktywności – Samoocena Zajęciowa (OSA). Złożone czynności życia codziennego mierzy Skala IADL Lawtona, a aktywność społeczną i domową po udarze – Indeks Aktywności Frenchay (FAI).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
