Test Przesiewowy Nadużywania Substancji (DAST-10), ang. Drug Abuse Screening Test (DAST-10) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Test Przesiewowy Nadużywania Substancji (DAST-10) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=4Nhr44QeO84
Co mierzy Test Przesiewowy Nadużywania Substancji (DAST-10)?
Test Przesiewowy Nadużywania Substancji (DAST-10) to krótki kwestionariusz do wykrywania problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych innych niż alkohol i tytoń – np. przetworów konopi, opioidów, stymulantów czy leków nasennych przyjmowanych niezgodnie z zaleceniami. Zawiera 10 pytań typu tak/nie, dotyczących ostatnich 12 miesięcy. Wynik wynosi 0–10 pkt. DAST-10 jest skróconą wersją 28-pytaniowego testu DAST, opracowanego przez Skinnera (1982).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
DAST-10 stosuje się u dorosłych i starszej młodzieży – w podstawowej opiece zdrowotnej, szpitalnych oddziałach ratunkowych, poradniach zdrowia psychicznego, ośrodkach leczenia uzależnień i w medycynie pracy, m.in. w ramach podejścia SBIRT (przesiew, krótka interwencja, skierowanie na leczenie). Korzystają z niego lekarze, pielęgniarki, psycholodzy i terapeuci uzależnień. Wypełnienie trwa kilka minut; test można też przeprowadzić w formie wywiadu.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent odpowiada „tak” lub „nie” na pytania dotyczące ostatnich 12 miesięcy, m.in. czy używał substancji w celach innych niż medyczne, czy używał więcej niż jednej substancji naraz, czy zawsze potrafi przestać, gdy chce, czy miewał „urwane filmy” lub retrospekcje, czy czuł się z tego powodu źle lub winny, czy bliscy się na to skarżyli, czy zaniedbywał rodzinę, czy łamał prawo, aby zdobyć substancje, czy miał objawy odstawienia i czy miał problemy zdrowotne związane z używaniem substancji. Za każdą odpowiedź wskazującą na problem przyznaje się 1 pkt; w pytaniu o to, czy potrafi przestać, punkt daje odpowiedź „nie”.
Test Przesiewowy Nadużywania Substancji (DAST-10) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik 0 pkt oznacza brak problemów, 1–2 pkt – niski poziom problemów (zalecana jest krótka edukacja i obserwacja), 3–5 pkt – umiarkowany (krótka interwencja i dalsza ocena), 6–8 pkt – znaczny (pogłębiona diagnostyka, zwykle skierowanie do specjalisty), a 9–10 pkt – poważny (pilna ocena i leczenie specjalistyczne).
Najczęściej stosowanym progiem dalszej oceny jest 3 pkt. DAST-10 nie obejmuje alkoholu i nie rozróżnia rodzaju substancji – w razie wyniku dodatniego należy ustalić, jakie substancje pacjent przyjmuje, w jakich ilościach i z jakimi skutkami, a rozpoznanie postawić w wywiadzie diagnostycznym.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
DAST-10 jest testem przesiewowym, a nie diagnostycznym. W przeglądzie Yudko i wsp. (2007) skrócona wersja miała dobrą spójność wewnętrzną (alfa zwykle 0,86–0,94) i umiarkowaną do wysokiej czułość oraz swoistość w wykrywaniu zaburzeń używania substancji, z wyraźnymi różnicami między populacjami. Test nie obejmuje alkoholu – do tego służą AUDIT lub AUDIT-C.
Publikacja źródłowa: Skinner HA, Addict Behav 1982; Yudko E, Lozhkina O, Fouts A, J Subst Abuse Treat 2007 (przegląd).
Podobne skale i kwestionariusze
Problemowe picie alkoholu wykrywa Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu (AUDIT) lub krótki Kwestionariusz CAGE. Nasilenie problemów u osób leczonych z powodu uzależnienia opisuje Indeks Nasilenia Uzależnienia (ASI), a współwystępujące objawy depresji – Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9.
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
