Wskaźnik Podejrzenia Przemocy wobec Osób Starszych (EASI), ang. Elder Abuse Suspicion Index (EASI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wskaźnik Podejrzenia Przemocy wobec Osób Starszych (EASI)?
Wskaźnik Podejrzenia Przemocy wobec Osób Starszych (EASI) to krótkie narzędzie, które pomaga lekarzom zauważyć możliwą przemoc wobec osoby starszej. Zawiera 6 pytań: 5 zadaje się pacjentowi (m.in. o zależność od innych, zaniedbanie, groźby, kontrolę nad pieniędzmi oraz przemoc fizyczną lub seksualną), a szóste dotyczy obserwacji lekarza. Narzędzie opracowali Yaffe i wsp. (2008) w Kanadzie.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
EASI jest przeznaczony dla osób w wieku 65 lat i starszych bez znacznych zaburzeń poznawczych (np. z wynikiem MMSE co najmniej 24 pkt) – w podstawowej opiece zdrowotnej i opiece ambulatoryjnej. Korzystają z niego lekarze rodzinni, geriatrzy, pielęgniarki i pracownicy socjalni. Badanie trwa ok. 2 minut. Wynik dodatni wymaga dalszej oceny, najlepiej we współpracy z pracownikiem socjalnym.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Lekarz zadaje pacjentowi pięć pytań dotyczących ostatnich 12 miesięcy: czy był zależny od innych w czynnościach takich jak kąpiel, ubieranie się, zakupy, sprawy bankowe czy posiłki; czy ktoś nie zapewniał mu jedzenia, ubrania, leków, okularów, aparatu słuchowego lub opieki medycznej albo nie pozwalał mu przebywać z osobami, z którymi chciał; czy ktoś go obrażał, upokarzał lub mu groził; czy ktoś próbował zmusić go do podpisania dokumentów lub korzystać z jego pieniędzy wbrew jego woli; czy ktoś go przestraszył, dotykał w niechciany sposób lub zrobił mu krzywdę fizyczną. Szóste pytanie lekarz kieruje do siebie: czy zauważył objawy mogące świadczyć o przemocy, np. unikanie kontaktu wzrokowego, wycofanie, niedożywienie, zaniedbanie higieny czy niewyjaśnione urazy.
Wskaźnik Podejrzenia Przemocy wobec Osób Starszych (EASI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Odpowiedź „tak” na co najmniej jedno z pytań 2–6 wskazuje na podejrzenie przemocy i wymaga pogłębionej oceny. Pytanie 1 (zależność od innych) nie przesądza o przemocy, ale wskazuje na większą podatność na nią. Wynik ujemny nie wyklucza przemocy, ponieważ czułość narzędzia jest umiarkowana.
Przy podejrzeniu przemocy należy porozmawiać z pacjentem na osobności, udokumentować obserwacje i skontaktować się z pracownikiem socjalnym. W Polsce przy podejrzeniu przemocy domowej wszczyna się procedurę „Niebieskiej Karty”, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia powiadamia się policję.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W badaniu Yaffe i wsp. (2008) w podstawowej opiece zdrowotnej EASI w porównaniu z pogłębioną oceną pracownika socjalnego miał czułość ok. 0,47 i swoistość ok. 0,75. Narzędzie jest więc krótkim sygnałem ostrzegawczym, a nie testem wykluczającym przemoc; odpowiedź „tak” na co najmniej jedno z pytań 2–6 wymaga pogłębionej oceny.
Publikacja źródłowa: Yaffe MJ, Wolfson C, Lithwick M, Weiss D, J Elder Abuse Negl 2008.
Podobne skale i kwestionariusze
Funkcje poznawcze, od których zależy wiarygodność odpowiedzi, ocenia Krótka Skala Oceny Stanu Umysłowego (MMSE). Zależność od innych w codziennych czynnościach opisują Skala ADL Katza i Skala IADL Lawtona, a obciążenie opiekuna, które zwiększa ryzyko przemocy – Skala Obciążenia Opiekuna Zarit (ZBI). Objawy depresji u osób starszych wykrywa Geriatryczna Skala Depresji (GDS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
