Kwestionariusze ASQ (Ages & Stages Questionnaires), ang. Ages & Stages Questionnaires (ASQ-3) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Kwestionariusze ASQ (Ages & Stages Questionnaires) – omówienie
Co mierzą Kwestionariusze ASQ (Ages & Stages Questionnaires)?
Ages & Stages Questionnaires (ASQ-3) to przesiewowe kwestionariusze rozwojowe wypełniane przez rodziców. Każdy formularz dotyczy określonego wieku dziecka i zawiera 30 pytań w pięciu obszarach: komunikacja, motoryka duża, motoryka mała, rozwiązywanie problemów oraz rozwój osobisto-społeczny. Wynik wskazuje, czy rozwój dziecka przebiega prawidłowo, czy wymaga obserwacji lub dalszej diagnostyki. Kwestionariusze opracowały Squires i Bricker; obecnie stosuje się trzecie wydanie (2009).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Kwestionariusze ASQ-3 są przeznaczone dla dzieci w wieku od 1 do 66 miesięcy – dla kolejnych przedziałów wieku przygotowano 21 formularzy. Stosuje się je w podstawowej opiece pediatrycznej, programach wczesnej interwencji, żłobkach i przedszkolach, aby wcześnie wykryć dzieci wymagające dokładniejszej oceny rozwoju. Wypełniają je rodzice lub opiekunowie, a wyniki omawia z nimi lekarz, pielęgniarka lub psycholog. Narzędzie nie służy do stawiania diagnozy.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Wybiera się formularz odpowiadający wiekowi dziecka; u dzieci poniżej 2 lat urodzonych co najmniej 3 tygodnie przed terminem uwzględnia się wiek skorygowany. Rodzic odpowiada na każde pytanie: „tak” (10 pkt), „czasami” (5 pkt) lub „jeszcze nie” (0 pkt), najlepiej po sprawdzeniu danej umiejętności w zabawie z dzieckiem. W każdym obszarze sumuje się punkty z 6 pytań (0–60 pkt). Część ogólna zawiera pytania otwarte, m.in. o słuch, wzrok, zachowanie i obawy rodziców. Wypełnienie trwa 10–15 minut, a obliczenie wyników – 2–3 minuty.
Kwestionariusze ASQ (Ages & Stages Questionnaires) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Wynik każdego obszaru porównuje się z progami podanymi w arkuszu podsumowania. Wynik powyżej progu oznacza rozwój zgodny z oczekiwaniami. Wynik w strefie obserwacji (1–2 odchylenia standardowe poniżej średniej) wskazuje na potrzebę zabaw wspierających dany obszar i ponownego badania. Wynik poniżej progu (ponad 2 odchylenia standardowe poniżej średniej) jest wskazaniem do pogłębionej diagnostyki rozwojowej.
Wyniki interpretuje się razem z odpowiedziami w części ogólnej – np. obawy rodziców dotyczące słuchu wymagają skierowania na badanie niezależnie od punktacji. Przy brakujących odpowiedziach (najwyżej 2 w obszarze) wynik koryguje się zgodnie z instrukcją. Rozwój społeczno-emocjonalny ocenia osobny kwestionariusz ASQ:SE-2.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W danych normalizacyjnych ASQ-3 (Squires i Bricker, 2009) kwestionariusze wykrywały dzieci z opóźnieniem rozwoju z czułością ok. 86% i swoistością ok. 85%, przy czym wartości różniły się między przedziałami wiekowymi. W przeglądach systematycznych dokładność bywa niższa, zwłaszcza w wykrywaniu łagodnych opóźnień, dlatego ASQ służy do przesiewu, a nie do diagnozy.
Publikacja źródłowa: Squires J, Bricker D, ASQ-3 User’s Guide, Brookes 2009.
Podobne skale i kwestionariusze
Rozwój dziecka ocenia przesiewowo także Test Rozwojowy Denver (DDST II), przeprowadzany przez badającego, a w kierunku autyzmu – Kwestionariusz M-CHAT-R/F. Gdy przesiew wskazuje na opóźnienie, szczegółową ocenę rozwoju zapewniają Skale Rozwoju Niemowląt i Małych Dzieci Bayley (Bayley-4), a funkcjonowanie w życiu codziennym opisują Skale Zachowań Adaptacyjnych Vineland-3.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
