Konsensusowa Słuchowo-Percepcyjna Ocena Głosu (CAPE-V), ang. Consensus Auditory-Perceptual Evaluation of Voice (CAPE-V) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Konsensusowa Słuchowo-Percepcyjna Ocena Głosu (CAPE-V)?
Konsensusowa Słuchowo-Percepcyjna Ocena Głosu (CAPE-V) to standaryzowany protokół oceny głosu ze słuchu, opracowany przez Amerykańskie Stowarzyszenie Mowy, Języka i Słuchu (ASHA). Słuchacz ocenia nagranie głosu na 100-milimetrowych skalach wzrokowo-analogowych w sześciu wymiarach: ogólne nasilenie zaburzeń, szorstkość, przydechowość, napięcie, wysokość i głośność. Ujednolicone zadania i sposób oceny ułatwiają porównywanie wyników między badającymi i ośrodkami. Protokół opisali Kempster i wsp. (2009).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
CAPE-V stosują logopedzi, foniatrzy i laryngolodzy u dzieci i dorosłych z zaburzeniami głosu – czynnościowymi i organicznymi, np. z guzkami głosowymi, porażeniem fałdu głosowego czy dysfonią napięciową. Protokół służy do dokumentowania jakości głosu, planowania terapii i oceny jej efektów, a także wyników leczenia operacyjnego. Wymaga treningu słuchowego, a rzetelność ocen rośnie wraz z doświadczeniem słuchacza.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Głos pacjenta nagrywa się w cichym pomieszczeniu podczas trzech zadań: wydłużonej fonacji samogłosek „a” i „i” (po 3 razy, 3–5 sekund), czytania sześciu standardowych zdań o różnej budowie fonetycznej oraz mowy spontanicznej (ok. 20 sekund wypowiedzi o problemie z głosem). Oceniający zaznacza na każdej 100-milimetrowej linii stopień odchylenia od normy; pod linią znajdują się orientacyjne oznaczenia: łagodne (MI), umiarkowane (MO) i ciężkie (SE). Przy każdym wymiarze zaznacza też, czy zaburzenie jest stałe (C), czy okresowe (I), a przy wysokości i głośności – kierunek odchylenia. Można dodać uwagi o rezonansie i innych cechach, np. dyplofonii czy drżeniu głosu.
Konsensusowa Słuchowo-Percepcyjna Ocena Głosu (CAPE-V) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik każdego wymiaru to odległość zaznaczenia od lewego końca linii w milimetrach (0–100); większa wartość oznacza większe odchylenie od normy. Ogólne nasilenie jest najbardziej wiarygodnym wskaźnikiem i najczęściej służy do porównań przed terapią i po niej. Protokół nie ma norm ani progów – opisuje głos konkretnego pacjenta.
Zgodność ocen jest najlepsza dla ogólnego nasilenia, a słabsza dla napięcia i wysokości głosu, dlatego rzetelność zwiększa ocena przez dwóch słuchaczy lub ponowna ocena tych samych nagrań. Wyniki interpretuje się razem z badaniem laryngologicznym, wideostroboskopią, analizą akustyczną i samooceną pacjenta.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
CAPE-V jest protokołem oceny percepcyjnej, a nie testem diagnostycznym. W pracy Zraicka i wsp. (2011) zgodność między oceniającymi dla ogólnego nasilenia była dobra, a słabsza dla wymiarów takich jak napięcie i wysokość głosu; CAPE-V okazał się nieco bardziej czuły na łagodne zaburzenia niż skala GRBAS. Wyniki zależą od doświadczenia słuchacza.
Publikacja źródłowa: Kempster GB i wsp., Am J Speech Lang Pathol 2009.
Podobne skale i kwestionariusze
Wpływ zaburzeń głosu na codzienne życie w ocenie pacjenta mierzy Wskaźnik Niepełnosprawności Głosowej (VHI) i jego 10-pytaniowa wersja (VHI-10), a jakość życia związaną z głosem – Kwestionariusz Jakości Życia Związanej z Głosem (V-RQOL). Prostszą percepcyjną alternatywą dla CAPE-V jest skala GRBAS, a obiektywne parametry głosu opisują analiza akustyczna i wskaźnik DSI.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
