Pittsburski Indeks Jakości Snu (PSQI), ang. Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Pittsburski Indeks Jakości Snu (PSQI) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=Mg6kVclvo3M
Co mierzy Pittsburski Indeks Jakości Snu (PSQI)?
Pittsburski Indeks Jakości Snu (PSQI) to kwestionariusz samoopisowy oceniający jakość i zaburzenia snu w ciągu ostatniego miesiąca. Wynik globalny powstaje z siedmiu komponentów: subiektywnej jakości snu, czasu zasypiania, długości snu, wydajności snu, zaburzeń snu, stosowania leków nasennych oraz zaburzeń funkcjonowania w ciągu dnia. Pozwala odróżnić osoby śpiące dobrze od śpiących źle, ale nie rozpoznaje konkretnych zaburzeń snu.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
PSQI stosuje się u dorosłych – w podstawowej opiece zdrowotnej, psychiatrii, neurologii, medycynie snu, onkologii i badaniach naukowych, np. u osób z depresją, bólem przewlekłym, chorobami przewlekłymi czy pracujących w systemie zmianowym. Przydaje się do oceny wyjściowej i monitorowania leczenia bezsenności (np. terapii poznawczo-behawioralnej). Przy podejrzeniu bezdechu sennego czy narkolepsji potrzebne są inne narzędzia i badania.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Kwestionariusz zawiera 19 pytań wypełnianych przez badanego oraz 5 pytań dla partnera lub współlokatora (nie wlicza się ich do wyniku). Pytania dotyczą m.in. pory kładzenia się i wstawania, czasu zasypiania, liczby godzin snu, częstości wybudzeń i ich przyczyn, przyjmowania leków nasennych, senności w ciągu dnia i energii do działania. Wypełnienie trwa 5–10 minut.
Odpowiedzi przelicza się według klucza na siedem komponentów, każdy oceniany na 0–3 pkt, i sumuje do wyniku globalnego 0–21 pkt. Wydajność snu oblicza się jako stosunek liczby godzin snu do czasu spędzonego w łóżku.
Pittsburski Indeks Jakości Snu (PSQI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik globalny ≤5 pkt wskazuje na dobrą jakość snu, a >5 pkt – na złą. Im wyższy wynik, tym poważniejsze trudności. Warto przeanalizować też poszczególne komponenty: wysoki wynik za czas zasypiania i wydajność snu wskazuje na bezsenność, a za zaburzenia funkcjonowania w ciągu dnia – na skutki niewyspania.
Wynik >5 pkt jest wskazaniem do dokładniejszego wywiadu dotyczącego snu, prowadzenia dzienniczka snu, oceny objawów depresji i lęku oraz – przy chrapaniu, bezdechach lub nadmiernej senności – diagnostyki w kierunku zaburzeń oddychania podczas snu.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy oryginalnej (Buysse i wsp., Psychiatry Res 1989) wynik globalny >5 pkt odróżniał osoby ze złą jakością snu od osób z dobrym snem z czułością 89,6% i swoistością 86,5%. W późniejszych badaniach w różnych populacjach (np. pacjenci z bezsennością, chorobami przewlekłymi, osoby starsze) wartości były zbliżone, choć zależały od przyjętego progu.
Publikacja źródłowa: Buysse DJ, Reynolds CF, Monk TH, Berman SR, Kupfer DJ, Psychiatry Res 1989.
Podobne skale i kwestionariusze
Sen ocenia się też Indeksem Nasilenia Bezsenności (ISI), który skupia się na objawach bezsenności z ostatnich 2 tygodni, oraz Ateńską Skalą Bezsenności. Nadmierną senność w ciągu dnia mierzy Skala Senności Epworth (ESS), a ryzyko obturacyjnego bezdechu sennego – kwestionariusz STOP-Bang. PSQI daje najszerszy obraz jakości snu, ale żaden kwestionariusz nie zastępuje polisomnografii, gdy jest ona wskazana.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
