Skala FOUR (Full Outline of UnResponsiveness), ang. Full Outline of UnResponsiveness (FOUR) Score – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala FOUR (Full Outline of UnResponsiveness)?
Skala FOUR (Full Outline of UnResponsiveness) ocenia głębokość zaburzeń świadomości w czterech komponentach: reakcja oczu, odpowiedź ruchowa, odruchy pnia mózgu i oddychanie, każdy oceniany 0–4 pkt (łącznie 0–16 pkt). W odróżnieniu od Skali Śpiączki Glasgow nie zawiera komponentu słownego, dlatego można ją stosować u pacjentów zaintubowanych, a ocena odruchów pniowych i oddechu dostarcza dodatkowych informacji o głębokości śpiączki. Skalę opracowali Wijdicks i wsp. (2005).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę stosuje się u dorosłych z zaburzeniami świadomości – po urazie mózgu, udarze, zatrzymaniu krążenia, w encefalopatiach toksycznych i metabolicznych – na oddziałach intensywnej terapii, neurologii i neurochirurgii oraz w szpitalnych oddziałach ratunkowych. Mogą z niej korzystać lekarze i pielęgniarki po krótkim przeszkoleniu. Badanie trwa kilka minut i powtarza się je regularnie, aby wcześnie wychwycić pogorszenie stanu neurologicznego.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Reakcja oczu: 4 – oczy otwarte lub otwierane, pacjent wodzi wzrokiem lub mruga na polecenie; 3 – oczy otwarte, ale bez wodzenia wzrokiem; 2 – oczy zamknięte, otwierane na głośny głos; 1 – otwierane na bodziec bólowy; 0 – pozostają zamknięte mimo bólu. Odpowiedź ruchowa: od wykonania polecenia (np. kciuk w górę, pięść, znak „V”) przez lokalizację bólu, zgięcie i wyprost w odpowiedzi na ból do braku reakcji lub uogólnionych mioklonii. Odruchy pnia ocenia się na podstawie reakcji źrenic na światło oraz odruchów rogówkowych i kaszlowego. Oddychanie: od regularnego oddechu bez intubacji do oddechu z częstością respiratora lub bezdechu.
Skala FOUR (Full Outline of UnResponsiveness) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik wynosi 0–16 pkt; im niższy, tym głębsze zaburzenia świadomości i gorsze rokowanie. Profil komponentów jest ważniejszy niż sama suma: brak odruchów pniowych i własnego oddechu wskazuje na ciężkie uszkodzenie pnia mózgu, a zachowane wodzenie wzrokiem i mruganie na polecenie pomagają rozpoznać zespół zamknięcia lub stan minimalnej świadomości.
Spadek wyniku w kolejnych badaniach jest sygnałem pogorszenia stanu neurologicznego i wymaga pilnej oceny. Wynik 0 pkt nie jest równoznaczny ze śmiercią mózgu, ale jest wskazaniem do rozważenia jej formalnej oceny.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy Wijdicksa i wsp. (2005) zgodność między oceniającymi była bardzo dobra (ważona kappa ok. 0,82), także wśród pielęgniarek. Skala ma podobną lub nieco lepszą wartość prognostyczną dla zgonu niż Skala Śpiączki Glasgow, a jej przewagą jest ocena odruchów pniowych i oddechu u chorych zaintubowanych. Wynik 0 nie jest równoznaczny ze śmiercią mózgu – jej stwierdzenie wymaga odrębnej procedury.
Publikacja źródłowa: Wijdicks EFM, Bamlet WR, Maramattom BV, Manno EM, McClelland RL, Ann Neurol 2005.
Podobne skale i kwestionariusze
Najczęściej stosowaną skalą oceny świadomości jest Skala Śpiączki Glasgow (GCS), a u dzieci – Pediatryczna Skala Śpiączki Glasgow (PGCS). U pacjentów z przedłużającymi się zaburzeniami świadomości stan ocenia Skala Oceny Wychodzenia ze Śpiączki (CRS-R), a u pacjentów w sedacji – Skala Pobudzenia i Sedacji Richmond (RASS).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
