Skale Zachowań Adaptacyjnych Vineland-3, ang. Vineland Adaptive Behavior Scales (Vineland-3) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skale Zachowań Adaptacyjnych Vineland-3 – omówienie
Co mierzą Skale Zachowań Adaptacyjnych Vineland-3?
Skale Zachowań Adaptacyjnych Vineland-3 mierzą zachowania adaptacyjne, czyli umiejętności potrzebne do samodzielnego funkcjonowania na co dzień. Obejmują komunikację, czynności życia codziennego, socjalizację oraz – u młodszych dzieci – motorykę, a opcjonalnie także zachowania nieprzystosowawcze. Ocena opiera się na informacjach od rodzica, opiekuna lub nauczyciela o tym, co osoba rzeczywiście robi, a nie co potrafi zrobić w sytuacji testowej. Trzecie wydanie skal (2016) opracowali Sparrow, Cicchetti i Saulnier.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Vineland-3 stosuje się u osób od urodzenia do 90 lat – w diagnozie niepełnosprawności intelektualnej, zaburzeń ze spektrum autyzmu, opóźnień rozwoju i innych zaburzeń neurorozwojowych, a także po urazach mózgu i w otępieniu. Korzystają z nich psycholodzy, psychiatrzy, pedagodzy specjalni i terapeuci – do diagnozy, planowania wsparcia i oceny postępów. Narzędzie jest komercyjne, a normy są amerykańskie, co trzeba uwzględnić przy interpretacji wyników w Polsce.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Vineland-3 ma kilka form: wywiad pełny i formularz dla rodzica lub opiekuna (od urodzenia do 90 lat) oraz formularz dla nauczyciela (3–21 lat). Ocenia się obszary: komunikacja (rozumienie, wypowiadanie się, czytanie i pisanie), czynności życia codziennego (samoobsługa, prowadzenie domu, funkcjonowanie w społeczności), socjalizacja (relacje, zabawa i czas wolny, radzenie sobie) oraz – do 9 lat – motoryka; opcjonalnie zachowania nieprzystosowawcze. Każdą umiejętność ocenia się 2 (zwykle wykonuje), 1 (czasami lub częściowo) albo 0 (nigdy). Wywiad trwa 30–60 minut.
Skale Zachowań Adaptacyjnych Vineland-3 – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Wyniki obszarów przelicza się na wyniki standardowe (średnia 100, SD 15), a podobszarów – na wyniki skalowane (średnia 15, SD 3); oblicza się też ogólny wskaźnik zachowań adaptacyjnych (ABC). Poziomy: ≥130 – wysoki, 115–129 – umiarkowanie wysoki, 86–114 – przeciętny, 71–85 – umiarkowanie niski, ≤70 – niski. Wynik ABC około 70 lub niższy przy niskim ilorazie inteligencji jest jednym z warunków rozpoznania niepełnosprawności intelektualnej. Normy są amerykańskie.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Vineland-3 mierzy zachowania adaptacyjne i nie stawia samodzielnie rozpoznania, ale jest ważnym elementem diagnozy niepełnosprawności intelektualnej (wynik ABC około 70 lub niższy przy niskim ilorazie inteligencji). Podręcznik podaje wysoką spójność wewnętrzną (ok. 0,9) i dobrą rzetelność test–retest. Wynik zależy od wiedzy informatora, dlatego najlepiej łączyć informacje od rodzica i nauczyciela. Normy są amerykańskie.
Publikacja źródłowa: Sparrow SS, Cicchetti DV, Saulnier CA, Vineland-3, Pearson 2016.
Podobne skale i kwestionariusze
Zachowania adaptacyjne ocenia też system ABAS-3. U dzieci z niepełnosprawnością funkcjonowanie w codziennych czynnościach opisują Inwentarz Oceny Niepełnosprawności u Dzieci (PEDI) i Skala Niezależności Funkcjonalnej dla Dzieci (WeeFIM). W diagnozie autyzmu wyniki Vineland-3 łączy się z obserwacją ADOS-2, a u małych dzieci – z oceną rozwoju Skalami Bayley (Bayley-4).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
