Skala Senności Epworth (ESS), ang. Epworth Sleepiness Scale (ESS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Senności Epworth (ESS)?
Skala Senności Epworth (ESS) mierzy ogólny poziom senności w ciągu dnia, czyli skłonność do zasypiania w typowych sytuacjach codziennego życia. Pacjent ocenia, jak duże jest prawdopodobieństwo, że zaśnie w 8 sytuacjach wymagających różnego stopnia aktywności – od czytania i oglądania telewizji po rozmowę czy postój w korku. Wynik 0–24 pkt pozwala wskazać osoby z nadmierną sennością dzienną. Skalę opracował Murray Johns (1991) w szpitalu Epworth w Melbourne.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
ESS stosuje się u dorosłych z podejrzeniem zaburzeń snu – obturacyjnego bezdechu sennego, narkolepsji, idiopatycznej nadmiernej senności, zespołu niespokojnych nóg czy przewlekłego niedoboru snu – w poradniach medycyny snu, pulmonologii, neurologii, laryngologii, podstawowej opiece zdrowotnej i medycynie pracy, np. u kierowców. Służy też do monitorowania efektów leczenia, np. terapii CPAP. Wypełnienie trwa 2–3 minuty. Dla dzieci i młodzieży opracowano wersję ESS-CHAD.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia, jakie jest prawdopodobieństwo, że zaśnie lub przyśnie (a nie tylko poczuje zmęczenie) w 8 sytuacjach z ostatniego okresu: czytając na siedząco, oglądając telewizję, siedząc bezczynnie w miejscu publicznym, jako pasażer w samochodzie podczas godzinnej jazdy, leżąc po południu dla odpoczynku, siedząc i rozmawiając z kimś, siedząc spokojnie po obiedzie bez alkoholu oraz w samochodzie stojącym kilka minut w korku. Każdą sytuację ocenia się 0–3 (nigdy, małe, umiarkowane, duże prawdopodobieństwo). Jeśli pacjent nie był ostatnio w danej sytuacji, wyobraża sobie, jak by się zachował.
Skala Senności Epworth (ESS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Łączny wynik wynosi 0–24 pkt. Według Johnsa wynik 0–10 pkt mieści się w normie, 11–12 pkt oznacza łagodną, 13–15 pkt umiarkowaną, a 16–24 pkt ciężką nadmierną senność dzienną. Wysoki wynik jest wskazaniem do diagnostyki zaburzeń snu (m.in. obturacyjnego bezdechu sennego, narkolepsji, niedoboru snu, działania leków). Prawidłowy wynik nie wyklucza bezdechu sennego, a u kierowców i osób wykonujących prace niebezpieczne wymaga uwzględnienia innych objawów i wywiadu od bliskich.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
ESS mierzy subiektywną senność dzienną i nie rozpoznaje jej przyczyny. Wynik powyżej 10 pkt oznacza nadmierną senność dzienną. W przesiewie w kierunku obturacyjnego bezdechu sennego (OBS) skala ma niską czułość – wielu chorych ma wynik prawidłowy – dlatego nie zastępuje polisomnografii ani poligrafii. W narkolepsji wyniki są zwykle wysokie, często powyżej 15 pkt. Rzetelność test–retest u zdrowych dorosłych jest dobra (r ok. 0,8).
Publikacja źródłowa: Johns MW, Sleep 1991.
Podobne skale i kwestionariusze
Ryzyko obturacyjnego bezdechu sennego ocenia Kwestionariusz STOP-Bang, a u dzieci – Pediatryczny Kwestionariusz Snu (PSQ). Jakość snu w ostatnim miesiącu mierzy Pittsburski Indeks Jakości Snu (PSQI), a nasilenie bezsenności – Indeks Nasilenia Bezsenności (ISI). Obiektywną ocenę senności daje test wielokrotnej latencji snu (MSLT), wykonywany w pracowni snu.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
