Międzynarodowa Skala Obawy przed Upadkiem (FES-I), ang. Falls Efficacy Scale-International (FES-I) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Międzynarodowa Skala Obawy przed Upadkiem (FES-I)?
Międzynarodowa Skala Obawy przed Upadkiem (FES-I) mierzy, jak bardzo osoba starsza obawia się upadku podczas codziennych czynności. Obejmuje 16 aktywności – zarówno podstawowe czynności w domu, jak i bardziej wymagające aktywności poza domem i społeczne, np. chodzenie po śliskiej lub nierównej powierzchni, w tłumie czy udział w spotkaniach towarzyskich. Wynik 16–64 pkt pozwala określić poziom obawy przed upadkiem. Skalę opracowała europejska sieć ProFaNE (Yardley i wsp., 2005) na podstawie skali FES Tinettiego.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FES-I stosuje się u osób starszych mieszkających w domu i w instytucjach opieki, a także u chorych z chorobą Parkinsona, po udarze mózgu, ze stwardnieniem rozsianym i po złamaniach – w geriatrii, fizjoterapii, rehabilitacji i programach zapobiegania upadkom. Pomaga wykryć obawę przed upadkiem, która ogranicza aktywność, i monitorować efekty interwencji. Wypełnienie trwa ok. 5 minut. Dostępna jest wersja skrócona Short FES-I (7 pozycji).
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia, jak bardzo obawia się upadku podczas 16 czynności: sprzątania domu, ubierania się, przygotowywania posiłków, kąpieli lub prysznica, zakupów, wstawania z krzesła, wchodzenia i schodzenia po schodach, spaceru w okolicy, sięgania wysoko lub na podłogę, odbierania telefonu, chodzenia po śliskiej powierzchni, odwiedzin u znajomych, chodzenia w tłumie, po nierównym terenie, pod górę lub z góry oraz wyjścia na spotkanie towarzyskie. Każdą czynność ocenia się w skali 1–4 (wcale, trochę, dość mocno, bardzo); jeśli pacjent jej nie wykonuje, odpowiada tak, jakby ją wykonywał.
Międzynarodowa Skala Obawy przed Upadkiem (FES-I) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Łączny wynik wynosi 16–64 pkt. Według Delbaere i wsp. (2010): 16–19 pkt – niska, 20–27 pkt – umiarkowana, 28–64 pkt – wysoka obawa przed upadkiem. W wersji skróconej (7–28 pkt) odpowiednio: 7–8, 9–13 i 14–28 pkt. Wysoka obawa przed upadkiem prowadzi do ograniczania aktywności, osłabienia i paradoksalnie większego ryzyka upadku, dlatego jest wskazaniem do ćwiczeń równowagi i interwencji psychologicznych (np. terapii poznawczo-behawioralnej).
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy Yardley i wsp. (2005) skala miała bardzo dobrą spójność wewnętrzną (alfa 0,96) i rzetelność test–retest (ICC 0,96). Wyższe wyniki wiążą się z przyszłymi upadkami, ale FES-I mierzy lęk, a nie ryzyko upadku, dlatego wymaga uzupełnienia o testy równowagi i chodu.
Publikacja źródłowa: Yardley L i wsp., Age Ageing 2005; Delbaere K i wsp., Age Ageing 2010 (przedziały).
Podobne skale i kwestionariusze
Pierwowzorem FES-I jest Skala Obawy przed Upadkiem (FES) Tinettiego. Ponieważ obawa przed upadkiem nie jest tym samym co ryzyko upadku, wynik uzupełnia się testami czynnościowymi: Skalą Równowagi Berg, testem „Wstań i idź” (TUG), Mini-BESTest lub Testem Tinetti (POMA). U pacjentów szpitalnych ryzyko upadku ocenia się m.in. Skalą Upadków Morse.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
