Skala Wpływu Zmęczenia (FIS), ang. Fatigue Impact Scale (FIS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Wpływu Zmęczenia (FIS)?
Skala Wpływu Zmęczenia (FIS) mierzy, jak zmęczenie wpływa na codzienne funkcjonowanie chorego w trzech obszarach: poznawczym (koncentracja, pamięć, myślenie), fizycznym (siła, wytrzymałość, aktywność) i psychospołecznym (relacje, motywacja, życie społeczne). Pacjent ocenia w 40 pytaniach, w jakim stopniu zmęczenie było dla niego problemem w ostatnim miesiącu. Wynik wynosi 0–160 pkt – im wyższy, tym większy wpływ zmęczenia. Skalę opracowali Fisk i wsp. (1994) dla chorych na stwardnienie rozsiane.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FIS stosuje się u dorosłych ze stwardnieniem rozsianym, a także z innymi chorobami przewlekłymi, w których zmęczenie jest dokuczliwym objawem – np. z zespołem przewlekłego zmęczenia, chorobą Parkinsona, po udarze mózgu, w chorobach reumatycznych i nowotworowych. Korzystają z niej neurolodzy, fizjoterapeuci, terapeuci zajęciowi i psycholodzy – do oceny wpływu zmęczenia i monitorowania efektów leczenia. Wypełnienie trwa ok. 10–15 minut. W praktyce częściej stosuje się krótszą wersję MFIS.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
FIS zawiera 40 stwierdzeń opisujących wpływ zmęczenia na funkcjonowanie: 10 w podskali poznawczej, 10 w fizycznej i 20 w psychospołecznej. Pacjent ocenia każde stwierdzenie w skali 0–4 – od „brak problemu” do „bardzo duży problem” – w odniesieniu do ostatniego miesiąca. Pytania dotyczą m.in. trudności z koncentracją, zapamiętywaniem i podejmowaniem decyzji, ograniczenia aktywności fizycznej, potrzeby odpoczynku, kontaktów z innymi i wykonywania obowiązków.
Skala Wpływu Zmęczenia (FIS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik łączny wynosi 0–160 pkt (podskala poznawcza 0–40, fizyczna 0–40, psychospołeczna 0–80); wyższy wynik oznacza większy wpływ zmęczenia na funkcjonowanie. Skala nie ma ustalonych progów klinicznych – wyniki porównuje się w czasie u tego samego pacjenta lub między grupami. Profil podskal pomaga dobrać interwencję, np. naukę oszczędzania energii, ćwiczenia aerobowe, terapię poznawczo-behawioralną czy leczenie farmakologiczne.
Przed interpretacją warto wykluczyć inne przyczyny zmęczenia, takie jak depresja, zaburzenia snu, niedokrwistość czy działania niepożądane leków.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FIS mierzy wpływ zmęczenia na funkcjonowanie i nie służy do rozpoznania, dlatego nie ma progów czułości i swoistości. W pracy Fiska i wsp. (1994) skala miała wysoką spójność wewnętrzną (alfa powyżej 0,87 dla podskal) i odróżniała pacjentów z SM od pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Skróconą wersją jest MFIS (21 pytań), zalecana w SM przez wytyczne Paralyzed Veterans of America.
Publikacja źródłowa: Fisk JD i wsp., Can J Neurol Sci 1994.
Podobne skale i kwestionariusze
Krótszą wersją skali jest Zmodyfikowana Skala Wpływu Zmęczenia (MFIS), a nasilenie zmęczenia mierzy Skala Nasilenia Zmęczenia (FSS). Kilka wymiarów zmęczenia ocenia Wielowymiarowy Inwentarz Zmęczenia (MFI-20), a w chorobach przewlekłych i nowotworowych stosuje się skalę FACIT-Fatigue z systemu FACIT. Jakość snu warto ocenić Pittsburskim Indeksem Jakości Snu (PSQI), a nastrój – Kwestionariuszem Zdrowia Pacjenta PHQ-9.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
