Narzędzie Oceny Kompetencji Żywieniowych (NLit), ang. Nutrition Literacy Assessment Instrument (NLit) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Narzędzie Oceny Kompetencji Żywieniowych (NLit)?
Narzędzie Oceny Kompetencji Żywieniowych (NLit) mierzy kompetencje żywieniowe (nutrition literacy), czyli zdolność do zdobywania, rozumienia i wykorzystywania informacji o żywieniu w codziennych decyzjach. Obejmuje wiedzę o związku żywienia ze zdrowiem, czytanie etykiet i proste obliczenia, ocenę wielkości porcji, znajomość grup produktów i umiejętności zakupowe. Narzędzie opracowali Gibbs i wsp. w Stanach Zjednoczonych (walidacja w 2018 r.).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
NLit jest przeznaczone dla dorosłych, zwłaszcza z chorobami dietozależnymi, takimi jak otyłość, cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze czy choroby serca. Korzystają z niego dietetycy i edukatorzy zdrowotni – aby ustalić, czego pacjent nie rozumie, i dostosować do tego edukację żywieniową – a także badacze. Narzędzie nie ma polskiej adaptacji, a część zadań odnosi się do amerykańskich etykiet i miar.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
NLit to test wiedzy i umiejętności z pytaniami wielokrotnego wyboru, przeznaczony dla dorosłych, zwłaszcza z chorobami dietozależnymi. Obejmuje 6 obszarów: żywienie a zdrowie, źródła energii w żywności, odmierzanie porcji w domu, etykiety żywności i obliczenia liczbowe, grupy produktów spożywczych oraz umiejętności konsumenckie (np. porównywanie produktów). Część zadań wymaga odczytania etykiety lub oceny porcji na ilustracji. Wypełnienie trwa ok. 20–30 minut.
Narzędzie Oceny Kompetencji Żywieniowych (NLit) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF w języku polskim: opracowań i publikacji dotyczących narzędzia. To przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wynik wyraża się jako liczbę lub odsetek poprawnych odpowiedzi dla każdego obszaru i łącznie; autorzy zaproponowali podział na kompetencje żywieniowe niewystarczające, graniczne i wystarczające. Niski wynik w określonym obszarze (np. etykiety i obliczenia) wskazuje, na czym skupić edukację – np. ćwiczenia czytania etykiet zamiast ogólnych zaleceń. Narzędzie ma normy amerykańskie i odnosi się do realiów amerykańskiego rynku żywności.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
NLit mierzy kompetencje żywieniowe (rozumienie i stosowanie informacji o żywieniu) i nie stawia rozpoznania. W pracy Gibbs i wsp. (2018) u dorosłych z chorobami przewlekłymi narzędzie miało dobrą rzetelność i trafność, a niski wynik wiązał się z gorszą jakością diety. Wyniki interpretuje się dla poszczególnych obszarów, wskazując tematy do edukacji żywieniowej.
Publikacja źródłowa: Gibbs HD i wsp., J Nutr Educ Behav 2018.
Podobne skale i kwestionariusze
Wiedzę żywieniową mierzy Kwestionariusz Wiedzy Żywieniowej (GNKQ), a codzienne zachowania żywieniowe – Kwestionariusz Nawyków Żywieniowych (FHQ). Jakość diety ocenia Wskaźnik Jakości Diety (DQI), a ogólne kompetencje zdrowotne – kwestionariusz HLS-EU-Q16 lub test Newest Vital Sign, w którym pacjent odczytuje informacje z etykiety produktu spożywczego.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
