Quebecka Skala Niepełnosprawności w Bólu Krzyża (QBPDS), ang. Quebec Back Pain Disability Scale (QBPDS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Quebecka Skala Niepełnosprawności w Bólu Krzyża (QBPDS)?
Quebecka Skala Niepełnosprawności w Bólu Krzyża (QBPDS) to kwestionariusz samooceny, który mierzy, w jakim stopniu ból krzyża utrudnia codzienne czynności. Zawiera 20 czynności z sześciu obszarów: leżenie w łóżku, siedzenie i stanie, chodzenie, poruszanie się, schylanie się oraz dźwiganie i przenoszenie. Każdą czynność ocenia się w skali 0–5, a wynik wynosi 0–100 pkt. Skalę opracowali Kopec i wsp. (1995) w Kanadzie.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
QBPDS stosuje się u dorosłych z ostrym, podostrym i przewlekłym bólem krzyża – w fizjoterapii, ortopedii, medycynie pracy, rehabilitacji i badaniach klinicznych. Służy do oceny wyjściowej, monitorowania leczenia i oceny jego efektów. Kwestionariusz wypełnia się samodzielnie w ok. 5 minut. Ponieważ dotyczy prostych, konkretnych czynności, jest zrozumiały także dla osób z niższym wykształceniem.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia, jak trudno mu dziś wykonać każdą z 20 czynności z powodu bólu pleców, np. wstać z łóżka, przespać całą noc, przewrócić się na drugi bok, jechać samochodem, stać 20–30 minut, wejść po schodach na jedno piętro, przejść kilka kilometrów, założyć skarpetki czy podnieść i przenieść ciężką walizkę. Skala odpowiedzi: 0 – bez żadnej trudności, 1 – minimalna trudność, 2 – pewna trudność, 3 – spora trudność, 4 – bardzo duża trudność, 5 – nie jest w stanie wykonać. Wynik jest sumą punktów (0–100).
Quebecka Skala Niepełnosprawności w Bólu Krzyża (QBPDS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza większą niepełnosprawność. Skala nie ma oficjalnych kategorii nasilenia – wyniki porównuje się w czasie. Za minimalną istotną klinicznie zmianę przyjmuje się zwykle ok. 15 pkt lub zmniejszenie wyniku o 20–30% względem wartości wyjściowej.
Analiza pojedynczych czynności pokazuje, które aktywności sprawiają największą trudność, co pomaga ustalić cele terapii. Wynik interpretuje się razem z natężeniem bólu, przekonaniami lękowymi i sytuacją zawodową pacjenta, bo czynniki te wpływają na odczuwaną niepełnosprawność.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
QBPDS mierzy niepełnosprawność związaną z bólem krzyża i nie służy do rozpoznania. W pracy Kopca i wsp. (1995) skala miała wysoką rzetelność test–retest (ok. 0,9) i spójność wewnętrzną oraz dobrą wrażliwość na zmianę.
Publikacja źródłowa: Kopec JA i wsp., Spine 1995.
Podobne skale i kwestionariusze
Niepełnosprawność w bólu krzyża mierzą też Kwestionariusz Oswestry (ODI) i Kwestionariusz Rolanda-Morrisa (RMDQ). Przekonania lękowe i unikające ocenia Kwestionariusz Przekonań o Lęku i Unikaniu (FABQ), a ograniczenia w czynnościach ważnych dla pacjenta – Skala Funkcjonalna Specyficzna dla Pacjenta (PSFS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
