Skala Tardieu (spastyczność), ang. Tardieu Scale – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Tardieu (spastyczność)?
Skala Tardieu (Tardieu Scale) ocenia spastyczność, czyli zależny od prędkości wzrost oporu mięśnia przy biernym rozciąganiu. Badający porusza kończyną z różnymi prędkościami i ocenia jakość reakcji mięśnia oraz kąt, przy którym pojawia się opór. Dzięki temu skala pozwala odróżnić spastyczność od przykurczu tkanek miękkich. Opracowali ją Tardieu i wsp. (1954); w praktyce stosuje się wersję zmodyfikowaną (Boyd i Graham, 1999).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę stosuje się u dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym oraz u dorosłych po udarze, urazie mózgu lub rdzenia kręgowego i w stwardnieniu rozsianym. Korzystają z niej fizjoterapeuci, lekarze rehabilitacji i neurolodzy, m.in. przy kwalifikacji do leczenia toksyną botulinową, doborze ortez i ocenie efektów terapii. Badanie wymaga goniometru i przeszkolenia.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badanie przeprowadza się w stałej pozycji ciała i o podobnej porze dnia. Mięsień rozciąga się z trzema prędkościami: V1 – najwolniej, jak to możliwe, V2 – z prędkością opadania kończyny pod wpływem grawitacji, V3 – najszybciej, jak to możliwe. Jakość reakcji mięśnia ocenia się w skali 0–5: 0 – brak oporu, 1 – niewielki opór bez wyraźnego „zatrzymania”, 2 – wyraźne zatrzymanie pod określonym kątem, a następnie zwolnienie, 3 – klonus wyczerpujący się (poniżej 10 sekund), 4 – klonus niewyczerpujący się (powyżej 10 sekund), 5 – staw nieruchomy. Goniometrem mierzy się kąt R1 (zatrzymanie przy szybkim ruchu) i R2 (pełny zakres ruchu biernego przy ruchu powolnym).
Skala Tardieu (spastyczność) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Różnica R2 − R1 opisuje dynamiczny komponent spastyczności: duża różnica wskazuje na przewagę spastyczności, którą można zmniejszyć np. toksyną botulinową, a mała – na przewagę przykurczu, wymagającego raczej rozciągania, gipsowania lub leczenia ortopedycznego. Wyższa ocena jakości reakcji oznacza większe nasilenie spastyczności.
Wyniki porównuje się w kolejnych badaniach u tego samego pacjenta, przy tej samej pozycji i prędkościach. Pomiar kątów obarczony jest błędem kilku stopni, dlatego niewielkie zmiany należy interpretować ostrożnie.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Skala Tardieu ocenia spastyczność, ale nie rozpoznaje jej przyczyny. W przeciwieństwie do skali Ashwortha uwzględnia prędkość rozciągania, dzięki czemu pozwala odróżnić spastyczność (różnica między kątem R1 i R2) od przykurczu tkanek miękkich (Patrick i Ada, 2006). Zgodność między badającymi jest dobra do umiarkowanej i wyraźnie zależy od przeszkolenia i stałej pozycji badania.
Publikacja źródłowa: Tardieu G, Shentoub S, Delarue R, Rev Neurol 1954; Boyd RN, Graham HK, Eur J Neurol 1999 (wersja zmodyfikowana).
Podobne skale i kwestionariusze
Prostszą, choć nieuwzględniającą prędkości rozciągania metodą oceny spastyczności jest Zmodyfikowana Skala Ashwortha (MAS). U dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym poziom funkcji ruchowych określa System Klasyfikacji Funkcji Motorycznych Dużych (GMFCS), a ich zmianę mierzy Skala Oceny Funkcji Motorycznych Dużych (GMFM-88/66). Siłę mięśni ocenia Skala Siły Mięśniowej MRC (Lovetta).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
