Skala funkcjonalna bólu pleców (BPFS), ang. Back Pain Functional Scale (BPFS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala funkcjonalna bólu pleców (BPFS) – omówienie
https://www.youtube.com/watch?v=ytf_QvpZpfM
Co mierzy Skala funkcjonalna bólu pleców (BPFS)?
Skala funkcjonalna bólu pleców (BPFS) to kwestionariusz samooceny, który mierzy trudności w codziennych czynnościach spowodowane bólem pleców, np. w pracy, pracach domowych, schylaniu się, siedzeniu, chodzeniu czy śnie. Zawiera 12 pozycji ocenianych w skali 0–5; wynik wynosi 0–60 pkt – im wyższy, tym lepsza funkcja. Skalę opracowali Stratford i wsp. (2000).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
BPFS stosuje się u dorosłych z bólem dolnego odcinka kręgosłupa – głównie w fizjoterapii ambulatoryjnej, a także w ortopedii, medycynie pracy i badaniach klinicznych. Służy do oceny wyjściowej, monitorowania zmian funkcji w trakcie terapii i oceny jej efektów. Kwestionariusz jest krótki i łatwy do przeliczenia, dlatego sprawdza się przy każdej wizycie; wypełnienie trwa kilka minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent ocenia, jak trudno mu dziś wykonywać 12 czynności z powodu bólu pleców: zwykłą pracę, prace domowe lub naukę, ulubione formy rekreacji lub sportu, cięższe prace w domu, schylanie się, zakładanie butów lub skarpet, podnoszenie skrzynki z zakupami z podłogi, spanie, stanie przez godzinę, przejście ok. 1,5 km, wchodzenie lub schodzenie po schodach na dwa piętra, siedzenie przez godzinę i prowadzenie samochodu przez godzinę. Skala odpowiedzi: 0 – nie jest w stanie wykonać, 1 – skrajna trudność, 2 – duża trudność, 3 – umiarkowana trudność, 4 – niewielka trudność, 5 – brak trudności. Wynik jest sumą punktów (0–60).
Skala funkcjonalna bólu pleców (BPFS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza lepszą funkcję; 60 pkt oznacza brak ograniczeń. Skala nie ma oficjalnych kategorii nasilenia – wyniki porównuje się w czasie. Za minimalną istotną klinicznie zmianę przyjmuje się ok. 8 pkt.
Analiza poszczególnych czynności pokazuje, które aktywności sprawiają największą trudność, co pomaga ustalić cele terapii, np. powrót do pracy czy do sportu. Wynik interpretuje się razem z natężeniem bólu i czynnikami psychospołecznymi, takimi jak lęk przed ruchem.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
BPFS mierzy funkcję, a nie rozpoznaje przyczyny bólu. W pracy Stratforda i wsp. (2000) skala miała wysoką rzetelność test–retest (ICC ok. 0,88) i była bardziej wrażliwa na zmianę niż kwestionariusz Rolanda-Morrisa.
Publikacja źródłowa: Stratford PW i wsp., Phys Ther 2000.
Podobne skale i kwestionariusze
Niepełnosprawność w bólu krzyża mierzą też Kwestionariusz Oswestry (ODI), Kwestionariusz Rolanda-Morrisa (RMDQ) i Quebecka Skala Niepełnosprawności w Bólu Krzyża (QBPDS). Funkcję całej kończyny dolnej ocenia Skala Funkcjonalna Kończyny Dolnej (LEFS), a przekonania lękowe i unikające – Kwestionariusz Przekonań o Lęku i Unikaniu (FABQ).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
