Skala Obawy przed Upadkiem (FES), ang. Falls Efficacy Scale (FES) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Obawy przed Upadkiem (FES)?
Skala Obawy przed Upadkiem (FES, Falls Efficacy Scale) mierzy pewność siebie osoby starszej w wykonywaniu codziennych czynności bez upadku. Opiera się na pojęciu poczucia własnej skuteczności: badany ocenia, na ile jest przekonany, że wykona daną czynność bez upadku. Obejmuje 10 podstawowych czynności, m.in. ubieranie się, kąpiel, przygotowanie posiłku, wstawanie z krzesła, sięganie do szafek i chodzenie po okolicy. Skalę opracowali Tinetti i wsp. (1990).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FES stosuje się u osób starszych mieszkających w domu lub w instytucjach opieki – w geriatrii, fizjoterapii, rehabilitacji i programach zapobiegania upadkom, szczególnie u osób po upadku lub z zaburzeniami równowagi. Pomaga wykryć obawę przed upadkiem, która prowadzi do ograniczania aktywności i utraty sprawności. Badanie trwa kilka minut. Obecnie częściej stosuje się rozszerzoną wersję FES-I, obejmującą także aktywności poza domem.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badany ocenia 10 czynności: sprzątanie domu, ubieranie się i rozbieranie, przygotowywanie prostych posiłków, kąpiel lub prysznic, proste zakupy, wstawanie z krzesła i siadanie, wchodzenie i schodzenie po schodach, spacer w okolicy domu, sięganie do szafek lub szuflad oraz szybkie podejście do telefonu. Przy każdej czynności zaznacza na skali 1–10, na ile jest pewny, że wykona ją bez upadku (1 – całkowicie pewny, 10 – zupełnie niepewny). Czynności, których badany obecnie nie wykonuje, ocenia hipotetycznie. Wynik łączny wynosi 10–100 pkt.
Skala Obawy przed Upadkiem (FES) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza mniejszą pewność siebie i silniejszą obawę przed upadkiem; wynik powyżej 70 pkt uznaje się za wskazujący na lęk przed upadkiem. Silna obawa wiąże się z ograniczaniem aktywności, spadkiem sprawności, izolacją społeczną i – paradoksalnie – większym ryzykiem upadku, dlatego jest wskazaniem do ćwiczeń równowagi, stopniowego zwiększania aktywności i edukacji.
Czynności z najwyższą punktacją pokazują, czego badany najbardziej się obawia, i wskazują, na czym skupić terapię.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FES mierzy pewność siebie w wykonywaniu codziennych czynności bez upadku i nie jest testem diagnostycznym. W pracy Tinettiego i wsp. (1990) rzetelność test–retest wynosiła 0,71, a wyższy wynik wiązał się z lękiem przed upadkiem i gorszą sprawnością. Częściej stosowanym następcą jest FES-I (16 pytań), która ma wyznaczone przedziały wyniku i obejmuje także aktywności poza domem.
Publikacja źródłowa: Tinetti ME, Richman D, Powell L, J Gerontol 1990.
Podobne skale i kwestionariusze
Rozszerzoną wersją skali jest Międzynarodowa Skala Obawy przed Upadkiem (FES-I) (16 pytań), stosowana obecnie najczęściej. Równowagę i ryzyko upadku ocenia się testami czynnościowymi: Skalą Równowagi Berg, Testem Tinetti (POMA), Mini-BESTest i testem „Wstań i idź” (TUG). Pewność zachowania równowagi podczas różnych czynności mierzy też skala ABC.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
