Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych (MoCA), ang. Montreal Cognitive Assessment (MoCA) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych (MoCA) – omówienie
Co mierzy Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych (MoCA)?
MoCA (Montreal Cognitive Assessment) to test przesiewowy opracowany do wykrywania łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI) i wczesnego otępienia. W ok. 10 minut ocenia osiem obszarów: funkcje wykonawcze i wzrokowo-przestrzenne, nazywanie, pamięć (odroczone przypominanie pięciu słów), uwagę, język, myślenie abstrakcyjne i orientację. Maksymalny wynik to 30 pkt. W porównaniu z MMSE test zawiera trudniejsze zadania pamięciowe i wykonawcze, dzięki czemu lepiej wychwytuje subtelne deficyty.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
MoCA stosuje się u dorosłych ze skargami na pamięć lub z podejrzeniem zaburzeń poznawczych – w podstawowej opiece zdrowotnej, poradniach pamięci, neurologii, psychiatrii i geriatrii. Test jest przydatny m.in. w chorobie Alzheimera, chorobie Parkinsona, po udarze mózgu, w stwardnieniu rozsianym i w zaburzeniach naczyniowych. Istnieją wersje równoległe do badań powtarzanych, wersja dla osób niewidomych i słabowidzących (MoCA-Blind) oraz wersja skrócona. U osób z niskim wykształceniem wynik bywa zaniżony, co trzeba uwzględnić w interpretacji.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Badający korzysta z oficjalnego formularza i instrukcji; badanie trwa 10–12 minut. Kolejne zadania to: naprzemienne łączenie liczb i liter, przerysowanie sześcianu, narysowanie zegara, nazwanie trzech zwierząt, zapamiętanie pięciu słów (bez punktacji przy pierwszym podaniu), powtarzanie cyfr wprost i wspak, zadanie uwagi z reagowaniem na wskazaną literę, odejmowanie po 7 od 100, powtórzenie dwóch zdań, fluencja słowna na wskazaną literę, podobieństwa pojęć, odroczone przypomnienie słów i orientacja.
Maksymalnie można uzyskać 30 pkt. Osobom z wykształceniem trwającym do 12 lat dodaje się 1 pkt (o ile wynik nie przekracza 30). Od 2019 r. przeprowadzanie testu wymaga szkolenia i certyfikatu dostępnego na stronie autorów.
Montrealska Skala Oceny Funkcji Poznawczych (MoCA) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Za wynik prawidłowy przyjmuje się zwykle ≥26 pkt (po ewentualnej korekcie za wykształcenie). Niższy wynik wskazuje na możliwe zaburzenia poznawcze i jest wskazaniem do pogłębionej diagnostyki: wywiadu z bliską osobą, badania neuropsychologicznego, badań laboratoryjnych i neuroobrazowania. Wielu autorów zaleca w praktyce niższy próg – 23 pkt – który daje mniej wyników fałszywie dodatnich, zwłaszcza u osób starszych i gorzej wykształconych.
Warto analizować także profil błędów: słabe przypominanie słów, które nie poprawia się po podpowiedziach, sugeruje zaburzenia pamięci typowe dla choroby Alzheimera, a błędy w zadaniach wykonawczych i fluencji – zaburzenia czołowo-podkorowe. Sam wynik MoCA nie wystarcza do rozpoznania MCI ani otępienia.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy oryginalnej (Nasreddine i wsp., J Am Geriatr Soc 2005) przy progu 26 pkt MoCA wykrywał łagodne zaburzenia poznawcze z czułością 90% i swoistością 87%, a chorobę Alzheimera z czułością 100%. Późniejsze badania pokazały, że w populacjach o niższym wykształceniu próg 26 pkt daje dużo wyników fałszywie dodatnich.
Metaanaliza Carsona i wsp. (Int J Geriatr Psychiatry, 2018) wskazała, że próg 23 pkt zapewnia lepszy kompromis między czułością a swoistością. Interpretując wynik u polskich pacjentów, warto brać pod uwagę wiek i wykształcenie oraz korzystać z oficjalnej polskiej wersji testu.
MoCA opracował zespół Ziada Nasreddine’a w Montrealu (prace nad testem rozpoczęto w 1996 r.); wyniki walidacji opublikowano w 2005 r. w Journal of the American Geriatrics Society.
Istnieje oficjalna polska wersja MoCA, a badania walidacyjne w Polsce potwierdziły przydatność narzędzia w wykrywaniu MCI i otępienia.
Publikacja źródłowa: Nasreddine ZS i wsp., J Am Geriatr Soc 2005.
Podobne skale i kwestionariusze
W przesiewie zaburzeń poznawczych stosuje się też test MMSE, ACE-III, Mini-Cog oraz test rysowania zegara. MMSE ma polskie normy i dobrze opisuje nasilenie otępienia, ale słabiej niż MoCA wykrywa łagodne zaburzenia poznawcze. ACE-III (100 pkt) daje bardziej szczegółowy profil domen, co pomaga w różnicowaniu typów otępienia. Mini-Cog trwa 2–3 minuty i nadaje się do szybkiego przesiewu, gdy na pełny test nie ma czasu.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
