Dziecięca Skala Lęku (CFS), ang. Children’s Fear Scale (CFS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Dziecięca Skala Lęku (CFS)?
Dziecięca Skala Lęku (CFS) to prosta skala obrazkowa do oceny lęku u dzieci przed bolesnymi zabiegami medycznymi i w ich trakcie. Składa się z pięciu rysunków twarzy – od twarzy spokojnej (0) do twarzy wyrażającej bardzo silny strach (4). Dziecko wskazuje twarz, która najlepiej pokazuje, jak bardzo się boi. Skalę opracowali McMurtry i wsp. (2011) na podstawie skali Faces Anxiety Scale, stosowanej wcześniej u dorosłych.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
CFS jest przeznaczona dla dzieci w wieku ok. 5–10 lat. Stosuje się ją przed szczepieniami, pobieraniem krwi, zakładaniem wkłuć, w gabinetach stomatologicznych i na szpitalnych oddziałach ratunkowych, a także w badaniach nad metodami zmniejszania lęku i bólu u dzieci. Ocena trwa kilka sekund. Lęk dziecka mogą też ocenić rodzic lub personel na podstawie obserwacji, posługując się tą samą skalą.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Przed zabiegiem badający pokazuje dziecku kartę z pięcioma twarzami i wyjaśnia, że pokazują one, jak bardzo ktoś się boi – od twarzy, która w ogóle się nie boi, po twarz, która boi się najbardziej, jak to możliwe. Następnie prosi dziecko, by wskazało twarz pokazującą, jak bardzo boi się teraz (lub bało się podczas zabiegu). Wynik zapisuje się jako 0–4 według położenia wskazanej twarzy. Ocenę można powtórzyć po zabiegu, aby sprawdzić, jak zmienił się lęk.
Dziecięca Skala Lęku (CFS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Status praw autorskich narzędzia nie został przez nas potwierdzony – przed skopiowaniem lub udostępnieniem formularza sprawdź warunki u autorów.
Interpretacja wyników
Wynik 0 oznacza brak lęku, a 4 – najsilniejszy lęk. Skala nie ma ustalonych progów klinicznych; wyższy wynik przed zabiegiem jest sygnałem do zastosowania metod zmniejszających lęk, np. odwracania uwagi, obecności rodzica, przygotowania dziecka do zabiegu czy znieczulenia miejscowego.
Ponieważ lęk przed zabiegiem nasila odczuwanie bólu, ocenę lęku warto łączyć z oceną bólu, np. Skalą Twarzy do Oceny Bólu (FPS-R). Dziecko z bardzo silnym lękiem przed igłami może wymagać pomocy psychologa.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Dziecięca Skala Lęku jest jednopytaniową skalą obrazkową (0–4) do oceny lęku przed zabiegami medycznymi. W pracy McMurtry i wsp. (2011) wyniki dzieci w wieku 5–10 lat silnie korelowały z oceną lęku przez rodziców i obserwatorów, a skala miała dobrą rzetelność test–retest. Ze względu na prostotę stosuje się ją m.in. przy szczepieniach i pobieraniu krwi.
Publikacja źródłowa: McMurtry CM, Noel M, Chambers CT, McGrath PJ, Pain 2011.
Podobne skale i kwestionariusze
Natężenie bólu podczas zabiegów dzieci oceniają same za pomocą Zrewidowanej Skali Twarzy do Oceny Bólu (FPS-R) lub Skali Bólu Wong-Baker, a u młodszych dzieci stosuje się obserwacyjną Skalę FLACC. Objawy zaburzeń lękowych u dzieci szerzej mierzy Zrewidowana Skala Lęku i Depresji u Dzieci (RCADS), a lęk przed operacją u małych dzieci – skala mYPAS.
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
