Skala Sedacji i Pobudzenia Rikera (SAS), ang. Riker Sedation-Agitation Scale (SAS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Sedacji i Pobudzenia Rikera (SAS)?
Skala Sedacji i Pobudzenia Rikera (SAS) służy do oceny poziomu sedacji i pobudzenia u dorosłych pacjentów oddziałów intensywnej terapii. Opisuje stan pacjenta w siedmiostopniowej skali: od braku reakcji na bodźce (1), przez głęboką sedację, sedację i stan spokoju ze współpracą (4), po pobudzenie, silne pobudzenie i niebezpieczne pobudzenie (7). Pozwala ustalić docelowy poziom sedacji i dostosować dawki leków. Skalę opracowali Riker i wsp. (1999).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
SAS stosuje się u dorosłych pacjentów OIT, zwłaszcza wentylowanych mechanicznie i otrzymujących leki sedacyjne, a także na oddziałach pooperacyjnych. Ocenę wykonuje pielęgniarka lub lekarz regularnie – np. co kilka godzin i po każdej zmianie dawki leków. Wytyczne PADIS uznają ją, obok skali RASS, za jedną z dwóch najbardziej wiarygodnych skal sedacji. Nie nadaje się do oceny pacjentów zwiotczonych farmakologicznie.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pielęgniarka lub lekarz obserwuje pacjenta, a w razie potrzeby stosuje bodziec słowny, a następnie dotykowy. Poziomy: 7 – niebezpieczne pobudzenie (wyrywa rurkę intubacyjną lub cewniki, przechodzi przez barierki, atakuje personel); 6 – bardzo pobudzony (nie uspokaja się mimo upomnień, wymaga unieruchomienia, gryzie rurkę); 5 – pobudzony (niespokojny, próbuje usiąść, uspokaja się po upomnieniu); 4 – spokojny i współpracujący (łatwo się budzi, wykonuje polecenia); 3 – w sedacji (trudno go obudzić, budzi się na głos lub lekkie potrząśnięcie, ale ponownie zasypia, wykonuje proste polecenia); 2 – w głębokiej sedacji (reaguje na bodziec fizyczny, ale nie nawiązuje kontaktu); 1 – niewybudzalny (minimalna lub brak reakcji na bodziec bólowy).
Skala Sedacji i Pobudzenia Rikera (SAS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Docelowy poziom dla większości dorosłych pacjentów wentylowanych mechanicznie to 3–4 (płytka sedacja), zgodnie z wytycznymi SCCM (PADIS 2018). Wynik 5–7 wymaga szukania przyczyny pobudzenia (ból, majaczenie, hipoksja, odstawienie substancji, pełny pęcherz) przed zwiększeniem sedacji. Wynik 1–2 bez wskazań do głębokiej sedacji jest sygnałem do zmniejszenia dawek i codziennej próby wybudzenia. Przy poziomach 3–5 należy ocenić majaczenie (np. CAM-ICU).
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
SAS ocenia poziom sedacji i pobudzenia u dorosłych na OIT i nie rozpoznaje majaczenia – do tego służą CAM-ICU lub ICDSC. W pracy Rikera i wsp. (1999) zgodność między oceniającymi była bardzo dobra (kappa ok. 0,92). Wytyczne SCCM (PADIS 2018) uznają SAS i RASS za najbardziej wiarygodne skale sedacji u dorosłych.
Publikacja źródłowa: Riker RR, Picard JT, Fraser GL, Crit Care Med 1999.
Podobne skale i kwestionariusze
Poziom sedacji i pobudzenia ocenia też Skala Pobudzenia i Sedacji Richmond (RASS), częściej stosowana w Polsce. U pacjentów z poziomem sedacji pozwalającym na kontakt majaczenie wykrywa się metodą CAM-ICU, a ból u pacjentów, którzy nie mogą go sami ocenić – skalą CPOT lub skalą BPS. U chorych zaintubowanych przytomność ocenia Skala FOUR.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
