Skala Oceny Ataksji (SARA), ang. Scale for the Assessment and Rating of Ataxia (SARA) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Oceny Ataksji (SARA)?
Skala Oceny Ataksji (SARA) to krótkie badanie kliniczne oceniające nasilenie ataksji móżdżkowej. Składa się z 8 zadań: trzech dotyczących chodu i postawy (chód, stanie, siedzenie), jednego dotyczącego mowy i czterech oceniających koordynację kończyn (próba ścigania palca, próba palec–nos, szybkie naprzemienne ruchy rąk, próba pięta–kolano). Wynik łączny wynosi 0–40 pkt – 0 oznacza brak ataksji, a 40 najcięższą ataksję. SARA opracowali Schmitz-Hübsch i wsp. (2006) jako prostszą alternatywę dla skali ICARS.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
SARA stosuje się u dorosłych z ataksją móżdżkową różnego pochodzenia – w ataksjach rdzeniowo-móżdżkowych (SCA), ataksji Friedreicha, zaniku wieloukładowym typu móżdżkowego, po udarach móżdżku i w stwardnieniu rozsianym. Korzystają z niej neurolodzy i fizjoterapeuci – do oceny nasilenia i postępu choroby oraz efektów rehabilitacji i leczenia w badaniach klinicznych. Skalę stosuje się też u dzieci, ale u młodszych zdrowych dzieci wynik bywa podwyższony z powodu niedojrzałości koordynacji.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
SARA obejmuje 8 zadań: chód (0–8 pkt), stanie (0–6), siedzenie (0–4), zaburzenia mowy (0–6), próbę ścigania palca (0–4), próbę palec–nos (0–4), szybkie naprzemienne ruchy rąk (0–4) i próbę pięta–kolano (0–4). Zadania kończynowe wykonuje się po obu stronach, a do wyniku wlicza się średnią z obu stron. Badanie trwa ok. 15 minut i nie wymaga specjalnego sprzętu.
Skala Oceny Ataksji (SARA) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza cięższą ataksję. U osób zdrowych wynik jest zwykle bliski 0 (pojedyncze punkty u osób starszych). W ataksjach rdzeniowo-móżdżkowych wynik narasta średnio o ok. 1–2 pkt na rok, a zmianę o ok. 1–2 pkt uznaje się za istotną dla pacjenta. SARA dobrze koreluje z niesprawnością w codziennych czynnościach; nie odróżnia przyczyn ataksji, więc wymaga diagnostyki neurologicznej i genetycznej.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
SARA mierzy nasilenie ataksji, a nie rozpoznaje jej przyczyny. W wieloośrodkowej walidacji (Schmitz-Hübsch i wsp., 2006) skala miała bardzo wysoką rzetelność między badającymi (ICC 0,98) i test–retest (ICC 0,90) oraz silnie korelowała ze skalą ICARS i oceną codziennego funkcjonowania.
Publikacja źródłowa: Schmitz-Hübsch T i wsp., Neurology 2006.
Podobne skale i kwestionariusze
Bardziej szczegółową ocenę ataksji, w zakresie 0–100 pkt, daje Międzynarodowa Skala Oceny Ataksji (ICARS), a w ataksji Friedreicha stosuje się skalę FARS. Równowagę i ryzyko upadku u osób z ataksją ocenia się Skalą Równowagi Berg i Mini-BESTest, a sprawność rąk – testem 9 kołków (9-Hole Peg Test). Zaburzenia mowy o charakterze dyzartrii można dokładniej opisać za pomocą Oceny dyzartrii Frenchay (FDA-2).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
