Kwestionariusz Głodu Jedzenia (FCQ), ang. Food Craving Questionnaire (FCQ-T/FCQ-S) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Głodu Jedzenia (FCQ)?
Kwestionariusz Głodu Jedzenia (FCQ) mierzy silną chęć zjedzenia określonych pokarmów (food craving). Istnieją dwie wersje: cechy (FCQ-T), opisująca, jak często i jak intensywnie badany zwykle odczuwa taki głód, oraz stanu (FCQ-S), mierząca chwilowe pragnienie jedzenia. Pełna wersja FCQ-T zawiera 39 stwierdzeń, a skrócona FCQ-T-r – 15. Kwestionariusz opracowali Cepeda-Benito i wsp. (2000).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
FCQ stosuje się u młodzieży i dorosłych – z otyłością, zaburzeniem z napadami objadania się, bulimią, a także w populacji ogólnej – w psychodietetyce, leczeniu otyłości i badaniach naukowych, m.in. nad uzależnieniem od jedzenia. Wersja stanu przydaje się w badaniach eksperymentalnych, np. przed posiłkiem i po nim. Wypełnienie wersji skróconej trwa kilka minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
W FCQ-T-r badany ocenia, jak często dotyczy go każde z 15 stwierdzeń (np. że gdy ma ochotę na coś, nie może przestać o tym myśleć, że jedzenie poprawia mu nastrój czy że traci kontrolę nad jedzeniem), w 6-stopniowej skali od „nigdy” do „zawsze”. Wynik jest sumą punktów (15–90). Pełna wersja FCQ-T obejmuje 9 wymiarów, m.in. zamiar jedzenia, oczekiwanie przyjemności i ulgi w przykrych emocjach, utratę kontroli, myśli o jedzeniu i poczucie winy. W FCQ-S badany ocenia 15 stwierdzeń dotyczących chwili obecnej.
Kwestionariusz Głodu Jedzenia (FCQ) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wyższy wynik oznacza częstszy i silniejszy głód jedzenia. Kwestionariusz nie ma progów diagnostycznych; wyniki porównuje się z grupami odniesienia i w czasie. Wysokie wyniki wiążą się z napadami objadania się, wyższym BMI i trudnościami w utrzymaniu zmniejszonej masy ciała.
Profil odpowiedzi pomaga zaplanować interwencję, np. naukę rozpoznawania sytuacji wyzwalających głód jedzenia i technik radzenia sobie z nim. Wynik wersji stanu zmienia się szybko i zależy np. od czasu, jaki upłynął od ostatniego posiłku, dlatego interpretuje się go w kontekście warunków badania.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
FCQ ocenia częstość i intensywność silnej chęci jedzenia (food craving) i nie stawia rozpoznania, dlatego nie ma progów czułości i swoistości. Skrócona wersja cechy FCQ-T-r (Meule i wsp., 2014) ma wysoką spójność wewnętrzną (alfa ok. 0,94) i koreluje z objadaniem się oraz BMI. Wersja stanu (FCQ-S) mierzy chwilowy głód jedzenia i jest wrażliwa na zmiany, np. po posiłku.
Publikacja źródłowa: Cepeda-Benito A i wsp., Behav Ther 2000; Meule A, Hermann T, Kübler A, Front Psychol 2014 (FCQ-T-r).
Podobne skale i kwestionariusze
Objawy „uzależnienia od jedzenia” mierzy Skala Uzależnienia od Jedzenia Yale (YFAS 2.0), a nasilenie napadów objadania się – Skala Napadowego Objadania się (BES). Jedzenie pod wpływem emocji ocenia Skala Jedzenia Emocjonalnego (EES), a niekontrolowane jedzenie – Trójczynnikowy Kwestionariusz Jedzenia (TFEQ).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
