Skala Odczuwanego Wysiłku Borga (RPE), ang. Borg Rating of Perceived Exertion Scale (RPE) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Odczuwanego Wysiłku Borga (RPE)?
Skala Borga służy do subiektywnej oceny odczuwanego wysiłku (RPE – rating of perceived exertion). Istnieją dwie wersje: klasyczna skala 6–20, której wartości odpowiadają w przybliżeniu częstości rytmu serca podzielonej przez 10, oraz skala kategorii z proporcjami CR10 (0–10), stosowana też do oceny duszności i bólu. Skale opracował szwedzki psycholog Gunnar Borg (1970, 1982).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę Borga stosuje się u młodzieży, dorosłych i osób starszych – w rehabilitacji kardiologicznej i pulmonologicznej, fizjoterapii, testach wysiłkowych, medycynie sportowej i treningu. Pomaga dawkować intensywność wysiłku, zwłaszcza u osób przyjmujących leki zwalniające rytm serca (np. beta-adrenolityki), u których tętno nie odzwierciedla wiernie obciążenia. Korzystają z niej fizjoterapeuci, lekarze, trenerzy i sami ćwiczący.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Przed wysiłkiem wyjaśnia się badanemu, że ma ocenić ogólne uczucie wysiłku, zmęczenia i obciążenia organizmu, a nie tylko zmęczenie nóg czy duszność. W trakcie wysiłku lub bezpośrednio po nim pokazuje mu się skalę, a on wskazuje liczbę, która najlepiej opisuje jego odczucia. W skali 6–20 opisy słowne obejmują m.in.: 7 – wyjątkowo lekki, 11 – lekki, 13 – dość ciężki, 15 – ciężki, 17 – bardzo ciężki, 19 – wyjątkowo ciężki, 20 – maksymalny wysiłek. W skali CR10 0 oznacza brak wysiłku (lub duszności), 5 – silny, a 10 – skrajnie silny.
Skala Odczuwanego Wysiłku Borga (RPE) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
W skali 6–20 wartości 12–14 odpowiadają zwykle wysiłkowi umiarkowanemu, zalecanemu w treningu zdrowotnym i rehabilitacji kardiologicznej, a 15–17 – intensywnemu. W skali CR10 wysiłek umiarkowany to ok. 3–4 pkt. Ocena duszności w skali CR10 pomaga ustalić bezpieczne obciążenie u chorych na choroby płuc.
Odczuwanie wysiłku zależy m.in. od nastroju, motywacji i doświadczenia z ćwiczeniami, dlatego posługiwanie się skalą warto wcześniej przećwiczyć. Wyniki interpretuje się razem z obiektywnymi parametrami, np. tętnem, ciśnieniem tętniczym i saturacją; wyższa niż zwykle ocena przy tym samym obciążeniu może wskazywać na pogorszenie stanu zdrowia lub przetrenowanie.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
Skala Borga mierzy subiektywnie odczuwany wysiłek, a nie rozpoznaje chorób. Wyniki skali RPE 6–20 korelują z częstością rytmu serca i stężeniem mleczanu; w metaanalizie Chena i wsp. (2002) średnia korelacja z tętnem wynosiła ok. 0,62. Skalę CR10 (0–10) częściej stosuje się do oceny duszności i bólu.
Publikacja źródłowa: Borg GA, Med Sci Sports Exerc 1982.
Podobne skale i kwestionariusze
Wydolność w testach marszowych oceniają Test 6-minutowego marszu (6MWT) i Test 2-minutowego marszu (2MWT), a u osób, które nie mogą chodzić po korytarzu – Test 2-minutowego marszu w miejscu (2MST). Bezpieczeństwo podjęcia aktywności fizycznej pomaga ocenić Kwestionariusz Gotowości do Aktywności Fizycznej (PAR-Q+). Duszność w chorobach płuc opisuje też skala mMRC.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
