Krótka Bateria Testów Sprawności Fizycznej (SPPB), ang. Short Physical Performance Battery (SPPB) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Krótka Bateria Testów Sprawności Fizycznej (SPPB)?
Krótka Bateria Testów Sprawności Fizycznej (SPPB) ocenia sprawność kończyn dolnych u osób starszych za pomocą trzech prostych prób: utrzymania równowagi w staniu, szybkości chodu na odcinku 4 m oraz pięciokrotnego wstawania z krzesła. Każdą próbę ocenia się na 0–4 pkt, a wynik łączny 0–12 pkt opisuje ogólną sprawność fizyczną. Baterię opracowali Guralnik i wsp. (1994) w amerykańskim Narodowym Instytucie Starzenia się. Należy do podstawowych narzędzi oceny kruchości i sarkopenii.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
SPPB stosuje się u osób starszych mieszkających w domu, u pacjentów szpitali i oddziałów rehabilitacyjnych oraz w badaniach klinicznych i populacyjnych. Pomaga oszacować ryzyko niepełnosprawności, upadków, hospitalizacji i zgonu, ocenić nasilenie sarkopenii według EWGSOP2 i zaplanować ćwiczenia. Wymaga jedynie stopera, krzesła i odmierzonego odcinka 4 m, dlatego sprawdza się w gabinecie lekarza, fizjoterapeuty i pielęgniarki. Badanie trwa ok. 10 minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
SPPB obejmuje 3 próby. Równowaga: stanie ze stopami złączonymi, w pozycji półtandemowej i tandemowej po 10 s (łącznie 0–4 pkt; w pozycji tandemowej 2 pkt za 10 s, 1 pkt za 3–9,99 s). Chód na odcinku 4 m we własnym tempie (lepsza z 2 prób): poniżej 4,82 s – 4 pkt, 4,82–6,20 s – 3 pkt, 6,21–8,70 s – 2 pkt, powyżej 8,70 s – 1 pkt, niewykonanie – 0 pkt. Pięciokrotne wstanie z krzesła bez użycia rąk: ≤11,19 s – 4 pkt, 11,20–13,69 s – 3 pkt, 13,70–16,69 s – 2 pkt, 16,70–60 s – 1 pkt, powyżej 60 s lub niewykonanie – 0 pkt.
Krótka Bateria Testów Sprawności Fizycznej (SPPB) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
Najczęściej przyjmuje się: 10–12 pkt – minimalne ograniczenia, 7–9 pkt – łagodne, 4–6 pkt – umiarkowane, 0–3 pkt – ciężkie ograniczenia sprawności. Według EWGSOP2 wynik ≤8 pkt wskazuje na ciężką sarkopenię (przy potwierdzonej niskiej sile i masie mięśni), a wynik ≤9 pkt bywa stosowany jako wskaźnik kruchości. Niski wynik przewiduje niepełnosprawność, hospitalizację i zgon; zmiana o 1 pkt jest istotna klinicznie.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
SPPB ocenia sprawność kończyn dolnych i nie rozpoznaje chorób. W badaniu Guralnika i wsp. (1994) niski wynik silnie przewidywał niepełnosprawność, hospitalizację i zgon u osób starszych. Za istotną klinicznie zmianę przyjmuje się ok. 1 pkt (Perera i wsp., 2006).
Publikacja źródłowa: Guralnik JM i wsp., J Gerontol 1994; Cruz-Jentoft AJ i wsp., Age Ageing 2019 (EWGSOP2).
Podobne skale i kwestionariusze
Pojedyncze elementy baterii można wykonać osobno jako Test 10-metrowego chodu (10MWT) lub Test 5-krotnego wstawania z krzesła (5xSTS). Mobilność i ryzyko upadku ocenia też test „Wstań i idź” (TUG), a równowagę – Skala Równowagi Berg. W diagnostyce sarkopenii wykonuje się pomiar siły chwytu dynamometrem ręcznym, a w ocenie kruchości stosuje się Fenotyp Kruchości wg Frieda.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
