Wskaźnik funkcjonalny kończyny górnej (UEFI), ang. Upper Extremity Functional Index (UEFI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Wskaźnik funkcjonalny kończyny górnej (UEFI)?
Wskaźnik funkcjonalny kończyny górnej (Upper Extremity Functional Index, UEFI) to kwestionariusz samooceny, który mierzy trudności w codziennych czynnościach wymagających użycia kończyn górnych – od ubierania się i mycia włosów po podnoszenie zakupów, pracę nad głową i rzucanie piłką. Zawiera 20 pozycji ocenianych w skali 0–4, a wynik wynosi 0–80 pkt; wyższy oznacza lepszą funkcję. Kwestionariusz opracowali Stratford i wsp. (2001), wzorując się na skali LEFS dla kończyny dolnej.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
UEFI stosuje się u dorosłych z dolegliwościami barku, łokcia, nadgarstka i ręki – po urazach i operacjach, w chorobach zwyrodnieniowych i przeciążeniowych. Korzystają z niego fizjoterapeuci, terapeuci ręki i ortopedzi. Ponieważ nie jest przypisany do jednej choroby ani jednego stawu, pozwala porównywać wyniki pacjentów z różnymi schorzeniami. Wypełnienie trwa 3–5 minut.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Pacjent odpowiada, czy dziś ma (lub miałby) trudność z wykonaniem każdej z 20 czynności z powodu dolegliwości kończyny górnej. Lista obejmuje m.in. pracę i obowiązki domowe, hobby i sport, podnoszenie torby z zakupami, odkładanie przedmiotów na wysoką półkę, mycie włosów, podpieranie się rękami przy wstawaniu, przygotowywanie posiłków, prowadzenie samochodu, sprzątanie, ubieranie się, zapinanie guzików, otwieranie słoika i drzwi, wiązanie butów, sen i noszenie walizki. Odpowiedzi: 0 – bardzo duża trudność lub niemożność wykonania, 1 – duża trudność, 2 – umiarkowana trudność, 3 – niewielka trudność, 4 – brak trudności.
Wskaźnik funkcjonalny kończyny górnej (UEFI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik to suma punktów (0–80); wyższy oznacza lepszą funkcję kończyny górnej. Wynik można wyrazić procentowo (wynik / 80 × 100). Zmiana o co najmniej ok. 9 pkt wykracza poza błąd pomiaru i świadczy o rzeczywistej poprawie lub pogorszeniu.
Kwestionariusz nie ma progów diagnostycznych i nie wskazuje przyczyny ograniczeń. Część czynności, np. rzucanie piłką czy prowadzenie samochodu, nie dotyczy wszystkich pacjentów, dlatego przy porównaniach w czasie trzeba zwracać uwagę na to, jak pacjent odpowiada na takie pytania.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
UEFI mierzy funkcję kończyny górnej i nie służy do rozpoznania. W pracy Stratforda i wsp. (2001) wskaźnik miał wysoką rzetelność test–retest (ICC ok. 0,95), a minimalna wykrywalna zmiana wynosiła ok. 9 pkt. Kwestionariusz jest wrażliwy na zmianę i nadaje się do różnych schorzeń barku, łokcia, nadgarstka i ręki; dostępna jest wersja skrócona UEFI-15.
Publikacja źródłowa: Stratford PW, Binkley JM, Stratford DM, Physiother Can 2001.
Podobne skale i kwestionariusze
Niesprawność kończyny górnej mierzą też Kwestionariusz DASH (niepełnosprawność ramienia, barku i ręki) i jego skrócona wersja QuickDASH. Ból i niesprawność barku ocenia Wskaźnik Bólu i Niepełnosprawności Barku (SPADI), a funkcję ręki – Kwestionariusz oceny ręki Michigan (MHQ). Odpowiednikiem dla kończyny dolnej jest Skala Funkcjonalna Kończyny Dolnej (LEFS).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
