Powierzchnia ciała objęta zmianami (BSA), ang. Body Surface Area (BSA) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Powierzchnia ciała objęta zmianami (BSA)?
Powierzchnia ciała objęta zmianami (BSA, body surface area) to odsetek całkowitej powierzchni ciała zajęty przez zmiany skórne. Jest najprostszą miarą rozległości chorób skóry, przede wszystkim łuszczycy i atopowego zapalenia skóry, a także oparzeń, bielactwa i innych dermatoz. Najczęściej szacuje się ją metodą dłoni, przyjmując, że dłoń pacjenta z palcami odpowiada ok. 1% powierzchni ciała. BSA nie uwzględnia nasilenia zmian, dlatego zwykle stosuje się ją razem z innymi wskaźnikami, np. PASI.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
BSA stosuje się u dzieci i dorosłych z chorobami skóry – w poradniach dermatologicznych, przy kwalifikacji do leczenia ogólnego i biologicznego (np. w programach lekowych NFZ w łuszczycy) oraz w badaniach klinicznych. W oparzeniach odsetek oparzonej powierzchni ciała jest podstawą obliczania zapotrzebowania na płyny i decyzji o leczeniu w ośrodku oparzeniowym. Ocena trwa kilka minut i nie wymaga sprzętu.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
BSA określa, jaki odsetek powierzchni ciała zajmują zmiany skórne. W praktyce najczęściej stosuje się metodę dłoni: powierzchnia dłoni pacjenta z palcami odpowiada ok. 1% powierzchni ciała. Przy rozległych zmianach można posłużyć się regułą dziewiątek (głowa 9%, każda kończyna górna 9%, przód i tył tułowia po 18%, każda kończyna dolna 18%, krocze 1%); u dzieci, ze względu na inne proporcje ciała, stosuje się schemat Lunda-Browdera.
Powierzchnia ciała objęta zmianami (BSA) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie można stosować w praktyce klinicznej bez opłat; kopiując lub publikując formularz, podaj źródło (autorów i publikację oryginalną).
Interpretacja wyników
W łuszczycy przyjmuje się zwykle: BSA poniżej 3% – postać łagodna, 3–10% – umiarkowana, powyżej 10% – ciężka. BSA powyżej 10% jest elementem „reguły dziesiątek” (razem z PASI >10 i DLQI >10) stosowanej przy kwalifikacji do leczenia ogólnego, także w polskich programach lekowych. Sama BSA nie uwzględnia nasilenia zmian ani ich lokalizacji – zmiany na twarzy, dłoniach, stopach, paznokciach czy w okolicy narządów płciowych mogą uzasadniać intensywniejsze leczenie nawet przy małej powierzchni.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
BSA jest miarą rozległości zmian skórnych, a nie testem diagnostycznym. Szacowanie metodą dłoni (dłoń pacjenta z palcami ≈ 1% powierzchni ciała) jest szybkie, ale obarczone błędem – w pomiarach dłoń z palcami odpowiadała średnio ok. 0,8% powierzchni ciała, a zgodność między oceniającymi bywa umiarkowana przy rozsianych zmianach. W łuszczycy BSA powyżej 10% – razem z PASI i DLQI powyżej 10 („reguła dziesiątek”) – przyjmuje się jako kryterium choroby umiarkowanej do ciężkiej.
Publikacja źródłowa: Finlay AY, Br J Dermatol 2005 (reguła dziesiątek); Rossiter ND i wsp., Burns 1996 (metoda dłoni).
Podobne skale i kwestionariusze
Nasilenie i rozległość łuszczycy łącznie ocenia Wskaźnik PASI, a ogólne nasilenie zmian – Ogólna Ocena Nasilenia Łuszczycy przez Lekarza (IGA). Zmiany na paznokciach opisuje Wskaźnik nasilenia łuszczycy paznokci (NAPSI). W atopowym zapaleniu skóry odpowiednikami są EASI i SCORAD, a wpływ choroby na życie pacjenta mierzy Dermatologiczny Wskaźnik Jakości Życia (DLQI).
Źródła i dalsza lektura
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
