Skala Braden (ryzyko odleżyn), ang. Braden Scale – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Skala Braden (ryzyko odleżyn)?
Skala Braden to najczęściej stosowane na świecie narzędzie do oceny ryzyka rozwoju odleżyn. Uwzględnia sześć czynników: percepcję bodźców czuciowych, wilgotność skóry, aktywność, mobilność, sposób odżywiania oraz tarcie i siły ścinające. Każdy czynnik ocenia się punktowo, a wynik łączny wynosi 6–23 pkt – im niższy, tym większe ryzyko. Skalę opracowały Braden i Bergstrom (1987); pomaga ona wcześnie wdrożyć profilaktykę przeciwodleżynową.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
Skalę stosuje się u dorosłych pacjentów szpitali, zwłaszcza na oddziałach intensywnej terapii, internistycznych, geriatrycznych, neurologicznych i ortopedycznych, a także w opiece długoterminowej, hospicjach i opiece domowej. Ocenę wykonuje pielęgniarka przy przyjęciu, regularnie w trakcie pobytu i po każdej istotnej zmianie stanu pacjenta. Dla dzieci opracowano wersję Braden Q. W Polsce obok skali Braden często stosuje się skale Norton i Waterlow.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Skala Braden ocenia 6 czynników: percepcję czucia (1–4 pkt), wilgotność skóry (1–4), aktywność (1–4), mobilność (1–4), odżywienie (1–4) oraz tarcie i siły ścinające (1–3). Ocenę wykonuje pielęgniarka przy przyjęciu, a następnie regularnie (np. codziennie na oddziałach intensywnej opieki lub przy zmianie stanu pacjenta).
Skala Braden (ryzyko odleżyn) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Wynik ≤18 pkt oznacza ryzyko odleżyn: 15–18 pkt – ryzyko niewielkie, 13–14 pkt – umiarkowane, 10–12 pkt – wysokie, ≤9 pkt – bardzo wysokie. Wynik pozwala zaplanować profilaktykę: zmianę pozycji, materace przeciwodleżynowe, pielęgnację skóry i wsparcie żywieniowe. Najniżej ocenione podskale wskazują, na czym skupić działania. Skala nie zastępuje codziennej oceny skóry – u chorych na OIT i w opiece paliatywnej ryzyko bywa wysokie nawet przy pozornie bezpiecznym wyniku.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
W pracy Bergstrom i wsp. (1987) próg 16 pkt przewidywał rozwój odleżyn z wysoką czułością, a w późniejszych badaniach u osób starszych zalecono próg 18 pkt. W metaanalizie Pancorbo-Hidalgo i wsp. (2006) skala Braden miała czułość ok. 57% i swoistość ok. 68% – najlepszy bilans spośród popularnych skal ryzyka. Sama ocena ryzyka nie zmniejsza częstości odleżyn; skuteczna jest dopiero profilaktyka wdrożona na jej podstawie.
Publikacja źródłowa: Bergstrom N, Braden BJ, Laguzza A, Holman V, Nurs Res 1987.
Podobne skale i kwestionariusze
Ryzyko odleżyn ocenia się też prostszą Skalą Norton i bardziej rozbudowaną Skalą Waterlow, która uwzględnia m.in. leki, zabiegi operacyjne i niedożywienie tkanek. U dzieci stosuje się wersję Braden Q. Gojenie się istniejącej odleżyny monitoruje Skala PUSH, a stan odżywienia, ważny dla profilaktyki, ocenia m.in. Skala MNA lub NRS 2002.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
