Kwestionariusz Oswestry (ODI), ang. Oswestry Disability Index (ODI) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Oswestry (ODI)?
Kwestionariusz Oswestry (ODI) to jedno z najczęściej stosowanych narzędzi do oceny niepełnosprawności związanej z bólem krzyża. Pacjent opisuje, jak ból wpływa na 10 obszarów codziennego życia: natężenie bólu, samoobsługę, podnoszenie przedmiotów, chodzenie, siedzenie, stanie, sen, życie seksualne, życie towarzyskie i podróżowanie. Wynik wyraża się w procentach (0–100%) – im wyższy, tym większa niepełnosprawność. Pierwszą wersję opublikowali Fairbank i wsp. w 1980 r., a obecnie stosuje się wersję 2.1a.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
ODI stosuje się u dorosłych z ostrym, podostrym i przewlekłym bólem lędźwiowego odcinka kręgosłupa, w tym z rwą kulszową, zmianami zwyrodnieniowymi i stenozą kanału kręgowego, a także przed operacjami kręgosłupa i po nich. Korzystają z niego fizjoterapeuci, ortopedzi, neurochirurdzy i lekarze rehabilitacji – do oceny wyjściowej i monitorowania efektów leczenia. Wypełnienie trwa ok. 5 minut. Dla bólu szyi opracowano analogiczny Indeks Niepełnosprawności Szyi (NDI).
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
ODI (wersja 2.1a) zawiera 10 części: natężenie bólu, samoobsługa, podnoszenie, chodzenie, siedzenie, stanie, sen, życie seksualne, życie towarzyskie i podróżowanie. W każdej części pacjent wybiera jedno z 6 zdań opisujących jego obecny stan, punktowanych 0–5. Wynik oblicza się jako sumę punktów podzieloną przez maksymalną możliwą sumę (5 × liczba części, na które odpowiedziano) i mnoży przez 100%.
Kwestionariusz Oswestry (ODI) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Narzędzie jest chronione prawem autorskim. Do użytku klinicznego zwykle można je stosować bezpłatnie, ale kopiowanie formularza do publikacji, materiałów szkoleniowych lub zastosowań komercyjnych wymaga zgody właściciela praw.
Interpretacja wyników
Według Fairbanka: 0–20% – minimalna niepełnosprawność, 21–40% – umiarkowana, 41–60% – ciężka, 61–80% – bardzo ciężka (pacjent wymaga pomocy w wielu czynnościach), 81–100% – pacjent przykuty do łóżka lub wyolbrzymiający objawy. Za istotną klinicznie zmianę przyjmuje się ok. 10 punktów procentowych lub 30% wartości wyjściowej. ODI dobrze sprawdza się przy umiarkowanej i ciężkiej niepełnosprawności; przy łagodnych dolegliwościach bardziej czuły jest kwestionariusz Rolanda-Morrisa. Dostępna jest zwalidowana polska wersja.
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
ODI mierzy niepełnosprawność związaną z bólem krzyża i nie służy do rozpoznania. Kwestionariusz ma wysoką rzetelność test–retest (ICC zwykle 0,83–0,99). Opisany wyżej próg istotnej klinicznie zmiany przyjęto w międzynarodowym konsensusie (Ostelo i wsp., 2008). Polską wersję zwalidowali Miekisiak i wsp. (2013).
Publikacja źródłowa: Fairbank JCT, Pynsent PB, Spine 2000; Miekisiak G i wsp., Spine 2013 (wersja polska).
Podobne skale i kwestionariusze
Przy łagodniejszych dolegliwościach niepełnosprawność związaną z bólem krzyża lepiej oddaje Kwestionariusz Rolanda-Morrisa (RMDQ), a w bólu szyi stosuje się Indeks Niepełnosprawności Szyi (NDI). Czynniki psychospołeczne, które sprzyjają przewlekaniu się bólu, ocenia Kwestionariusz Przekonań o Lęku i Unikaniu (FABQ), Skala Kinezjofobii Tampa (TSK) i Skala Katastrofizacji Bólu (PCS), a ryzyko złego rokowania – narzędzie STarT Back.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
